The FED now has a new head. Kevin Wars took over as president of the US Federal Bank. What does that mean for the bank's markets and policies? To decode him, one must see his timeless views.
Wars is an old Fed acquaintance. Appointed to her board during the Bush junior presidency, she faced the 2008 crisis. Although he voted both the first and the second quantitative relaxation program, in 2008 and 2010, he always maintained his reservations. Deeply influenced by Milton Friedman, with whom he had worked as a student in Stanford, he firmly believes that the process of quantitative relaxation involves exceptional risks and is not panacea. Friedman constantly stressed that inflation is not a result, but a choice, and where inflation exists, there is an increase in the amount of money.
It is therefore appropriate to look back on the FED's policy and its implications. For almost 20 years.
Money is nothing but a declaration of faith. Faith that this paper (or the number anyone now sees in a mobile) can buy other goods or save. Money is created every time a private person gets a loan or every time he gets a loan. «Commercial» Bank borrows from the central bank. Money is created from nothing, and it is worth it from the faith we give it. The economy balances through a complex interest rate mechanism, and inflation remains under control. Of course, if you mess with the interest rate mechanism and start creating a lot more money, strange phenomena happen.
In undeveloped countries, money is constantly being created. Autocratic governments «print» cards with many zeros and values multiply. Unknown phenomena to the West. With the independence of central banks, money is limited, and the interest rates they set are a boring process that nobody deals with. In 2008 this changed. With quantitative relaxation, the FED purchased hundreds of billions of state American bonds and housing loans.
Με χρήμα που δημιουργήθηκε από το τίποτα. Αυτή η διαδικασία έσωσε την οικονομία. Με το κραχ στις αγορές, η ρευστότητα είχε εξαφανιστεί. Ο φόβος είχε επικρατήσει και το χρήμα είχε παγώσει. Συναλλαγές δεν γίνονταν. Δημιουργώντας η FED χρήμα από το τίποτα και αρχίζοντας να αγοράζει ομόλογα και δάνεια, «ξεκόλλησε» το χρηματοοικονομικό σύστημα που δεν είχε ρευστότητα. Από «βαρετός» κρατικός οργανισμός σε μια νύχτα έγινε ο μεγαλύτερος επενδυτής στην οικονομία
Ο Γουόρς ήταν απόλυτα σύμφωνος με αυτό. Ακραίες καταστάσεις όπως η κρίση του 2008 χρειάζονται και ακραία μέτρα. Αυτή η διαδικασία επαναλήφθηκε 3 φορές ακόμα. Το 2010, το 2012 και το 2020 (επί πανδημίας). Το χρήμα στο σύστημα το 2008 ήταν περίπου ένα τρισεκατομμύριο δολάρια. Τώρα είναι 7 φορές περισσότερο.
Πλέον ζούμε τις επιπτώσεις αυτού του «τσουνάμι» ρευστότητας. Η περασμένη δεκαετία, μετά τις τρεις πρώτες ποσοτικές χαλαρώσεις, χαρακτηρίστηκε από ευφορία. Τα χρηματιστήρια ανέβαιναν χωρίς παύσεις, ο πληθωρισμός ήταν ανύπαρκτος και η ανάπτυξη ικανοποιητική. Οι οικονομολόγοι πίστεψαν ότι βρισκόμαστε σε μια νέα εποχή. Ο πληθωρισμός άνηκε στο παρελθόν. Με απεριόριστο χρήμα, ο κόσμος γίνεται πλουσιότερος, έχοντας πολυτιμότερα περιουσιακά στοιχεία όπως μετοχές και ακίνητα, αγοράζοντας πολύ φτηνά προϊόντα από το εξωτερικό και επενδύοντας σε νέες τεχνολογίες και σε καινοτόμες ιδέες στο εσωτερικό.
Με την πανδημία το 2020, χρησιμοποιήθηκε η ίδια συνταγή. Η FED «τύπωσε» για μια ακόμα φορά χρήμα. Τα πάντα πάγωσαν αλλά οι αγορές έσπασαν κάθε ρεκόρ. Η κυβέρνηση Τραμπ ξόδεψε περίπου 3 τρισεκατομμύρια για να σώσει την οικονομία. Οι συνθήκες όμως είχαν αλλάξει. Με τις εφοδιαστικές αλυσίδες να έχουν καταρρεύσει, τον πόλεμο στην Ουκρανία και μια κυβέρνηση Biden που ξόδεψε επιπλέον 4 τρισεκατομμύρια δολάρια με την εκλογή της, η ποσοτική χαλάρωση έδειξε την κακή της πλευρά. Με 9 τρισεκατομμύρια δολάρια το 2022 από μόλις 1 τρισεκατομμύριο το 2008, και κρατικά ελλείμματα χωρίς προηγούμενο, ο πληθωρισμός έφτασε το 9%. Το απεριόριστο χρήμα από την κεντρική τράπεζα είχε πλέον διαστρεβλώσει την οικονομία. Το εργαλείο που εισήγαγε η FED το 2008 σαν σανίδα σωτηρίας από τη χειρότερη κρίση χρέους από το 1929, μετεξελίχθηκε σε εθισμό χαμηλών επιτοκίων που σταμάτησε να ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα.
Ο Γουόρς πιστεύει ότι η επιστροφή σε συμβατική νομισματική πολιτική είναι απαραίτητη. Έχει πει επανειλημμένα ότι η ρευστότητα πρέπει να συρρικνωθεί. Όπως ο Πολ Βόλκερ στις αρχές της δεκαετίας του 1980 ανέβασε τα επιτόκια στο 20% για να πατάξει τον πληθωρισμό, έτσι και ο Γουόρς υποθέτουμε θα ακολουθήσει μια αντίστοιχη συνταγή. Ο ίδιος δεν είναι υπέρμαχος των υψηλών επιτοκίων αλλά έχει ξεκαθαρίσει ότι θα προσπαθήσει να κανονικοποιήσει τη ρευστότητα που πλέον φτάνει τα 7 τρισεκατομμύρια δολάρια. Θέλει να την μειώσει, χωρίς να δημιουργήσει αναταράξεις στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Ο ίδιος έχει δηλώσει ότι αυτό θα είναι δύσκολο.
Σε αρχικό στάδιο, θα αποκατασταθεί η αξιοπιστία της FED ως θεματοφύλακα του πληθωρισμού, που πλέον για πέμπτο χρόνο ξεπερνάει τον στόχο του 2%. Έπειτα θα σταλεί ένα μήνυμα στο Κογκρέσο και στον Λευκό Οίκο, ότι η τράπεζα πλέον δεν αποτελεί πυλώνα της δημοσιονομικής πολιτικής. Με τις ποσοτικές χαλαρώσεις, έχει δημιουργηθεί το προηγούμενο και η πεποίθηση ότι σε κάθε κρίση, η ρευστότητα θα αυξάνεται και οι κυβερνήσεις θα έχουν μια λευκή επιταγή για αλόγιστες κυβερνητικές δαπάνες. Ο Γουόρς θέλει αυτό να σταματήσει.
Με μοναδικό μοχλό τα βραχυχρόνια επιτόκια, θα επανέλθει στον αρχικό της ρόλο, δηλαδή στη διευκόλυνση της ρευστότητας μέσω του τραπεζικού συστήματος. Η μείωση των αμερικανικών ομολόγων στο χαρτοφυλάκιο της κεντρικής τράπεζας σημαίνει ότι το αμερικανικό δημόσιο θα είναι άμεσα εκτεθειμένο στις αγορές και κατ’ επέκταση αναγκασμένο να επιβάλει δημοσιονομική πειθαρχία.
Εκεί που η εξίσωση γίνεται δυσκολότερη είναι στο κομμάτι των στεγαστικών δανείων. Εκτός από ομόλογα δημοσίου, η FED διακρατεί περίπου 2 τρισεκατομμύρια δολάρια σε στεγαστικά δάνεια. Η παρέμβαση αυτή, ιδιαίτερα το 2020-2021, δημιούργησε μια από τις μεγαλύτερες εκρήξεις στις αξίες των ακινήτων στις ΗΠΑ. Εκατομμύρια Αμερικανοί αγόρασαν σπίτια, κλειδώνοντας πολύ χαμηλά επιτόκια, περίπου 2%, για 30 χρόνια. Πλέον, με τα στεγαστικά επιτόκια κοντά στο 7%, η αγορά σπιτιού είναι ανέφικτη. Αν ο Γουόρς μειώσει αυτό το χαρτοφυλάκιο, τα επιτόκιά τους θα αυξηθούν ακόμα περισσότερο.
Η πραγματικότητα που αντιμετωπίζει ο νέος πρόεδρος είναι εξαιρετικά σύνθετη. Η μαζική συρρίκνωση της ρευστότητας είναι ένα φαινόμενο που θα συμβεί για πρώτη φορά. Η επιστροφή στην κανονικότητα, μετά από σχεδόν 20 χρόνια χαλαρής νομισματικής πολιτικής, μοιάζει με ειδική αποστολή στα τυφλά. Το πετρελαϊκό σοκ που ζει η οικονομία δυσκολεύει την αποστολή. Η Τεχνητή Νοημοσύνη, από την άλλη, υπόσχεται έκρηξη της παραγωγικότητας και της ανάπτυξης.
Αν το πετρελαϊκό σοκ κοπάσει και η Τεχνητή Νοημοσύνη φέρει πράγματι μεγάλη ανάπτυξη, τότε η δουλειά του Γουόρς θα περάσει απαρατήρητη. Η οικονομία θα προσαρμοστεί, και η FED θα υποχωρήσει στο παρασκήνιο. Ειδάλλως, μπορεί να περάσει από δυσκολίες όπως αυτές της περιόδου Βόλκερ.
Είναι ο Γουόρς, ο νέος Βόλκερ;
* Elias Arvanitakis is an Economist – Analyst, Morgan Stanley
