Το μεγαλύτερο οικονομικό επίτευγμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν είναι ούτε τα πακέτα χρηματοδότησης ούτε τα ατελείωτα προγράμματα με ευφάνταστα ακρωνύμια. Είναι η ενιαία αγορά. Η ιδέα ότι ένας Έλληνας, ένας Γάλλος ή ένας Εσθονός μπορεί να πουλά τα προϊόντα του σε εκατοντάδες εκατομμύρια Ευρωπαίους χωρίς να σκοντάφτει κάθε φορά σε ένα διαφορετικό εθνικό σύνορο.
Μόνο που οι Βρυξέλλες έχουν αποκτήσει ένα παράξενο ταλέντο. Γκρεμίζουν τα φυσικά σύνορα και στη θέση τους χτίζουν γραφειοκρατικά.
Από τις 12 Αυγούστου εφαρμόζεται ο νέος ευρωπαϊκός Κανονισμός για τις Συσκευασίες και τα Απόβλητα Συσκευασίας. Οι στόχοι του ακούγονται απολύτως εύλογοι. Λιγότερα απόβλητα, περισσότερη ανακύκλωση, καλύτερη επαναχρησιμοποίηση υλικών. Η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποστηρίζει ότι οι κοινοί κανόνες θα ενισχύσουν την ενιαία αγορά και θα μειώσουν το κόστος συμμόρφωσης.
Στην πράξη, όμως, ένα κομμάτι του νέου καθεστώτος απειλεί να κάνει ακριβώς το αντίθετο.
Οι επιχειρήσεις που διαθέτουν συσκευασμένα προϊόντα σε διαφορετικά κράτη μέλη καλούνται να εγγράφονται στα αντίστοιχα εθνικά μητρώα παραγωγών. Για τις διασυνοριακές πωλήσεις από απόσταση προβλέπεται επίσης υποχρέωση ορισμού εξουσιοδοτημένου αντιπροσώπου για τη διευρυμένη ευθύνη παραγωγού στη χώρα του καταναλωτή. Με άλλα λόγια, μια πολύ μικρή επιχείρηση που μέχρι χθες έβλεπε την Ευρώπη ως μία αγορά κινδυνεύει να αντιμετωπίζει ξανά 27 διαφορετικές διοικητικές πραγματικότητες.
Δεν πρόκειται για θεωρητική ανησυχία. Μικρές επιχειρήσεις, ανεξάρτητοι δημιουργοί και διαδικτυακά καταστήματα προειδοποιούν ότι το κόστος συμμόρφωσης μπορεί να καταστήσει ασύμφορες τις πωλήσεις τους σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Σχετική διαμαρτυρία έχει συγκεντρώσει δεκάδες χιλιάδες υπογραφές από μικρούς και μικρομεσσαίους επιχειρηματίες. Ακόμη και η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Ρομπέρτα Μέτσολα χαρακτήρισε ορισμένα από τα βάρη που δημιουργούνται για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις αντιπαραγωγικά. Ήδη συζητούνται διορθώσεις.
Και εδώ βρίσκεται το πραγματικό πρόβλημα.
Η γραφειοκρατία δεν είναι δωρεάν. Κάθε μητρώο, κάθε πιστοποίηση, κάθε αντιπρόσωπος, κάθε φόρμα και κάθε ώρα που χρειάζεται ένας επιχειρηματίας για να καταλάβει τι απαιτεί ο νομοθέτης αποτελεί κόστος συναλλαγής. Ο Ρόναλντ Κόους μάς δίδαξε πόσο καθοριστικά είναι αυτά τα κόστη για την οικονομική δραστηριότητα. Όσο ακριβότερο κάνεις το εμπόριο, τόσο λιγότερο εμπόριο θα έχεις.
Και το πρόβλημα είναι πάντοτε μεγαλύτερο για τους μικρούς. Μια πολυεθνική διαθέτει νομικά τμήματα, συμβούλους και στελέχη κανονιστικής συμμόρφωσης. Ο άνθρωπος που φτιάχνει χειροποίητα προϊόντα στην Καλαμάτα και τα πουλά μέσω διαδικτύου δεν διαθέτει τίποτε από αυτά. Κάθε νέα ρύθμιση που επιβάλλει το ίδιο σταθερό γραφειοκρατικό κόστος στον μικρό και στον μεγάλο λειτουργεί, στην πράξη, ως επιδότηση του μεγάλου.
Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να υπάρχουν περιβαλλοντικοί κανόνες. Σημαίνει ότι οι κανόνες πρέπει να κρίνονται και από τις συνέπειές τους, όχι μόνο από τις προθέσεις τους. Η αναλογικότητα δεν αποτελεί παραχώρηση στους επιχειρηματίες. Είναι βασική αρχή της καλής διακυβέρνησης.
Η Ευρώπη σήμερα ανησυχεί δικαίως για το χάσμα ανταγωνιστικότητας με τις ΗΠΑ και την Ασία. Δεν πρόκειται όμως να το κλείσει με άλλες στρατηγικές, άλλα ταμεία και άλλες επιδοτήσεις, αν την ίδια στιγμή κάνει τη ζωή του μικρού επιχειρηματία δυσκολότερη.
Η ενιαία αγορά υπήρξε μεγάλο ευρωπαϊκό επίτευγμα επειδή αφαίρεσε εμπόδια. Παραμένει όμως ένα ανολοκλήρωτο εγχείρημα όσο η Ευρώπη συνεχίζει να αντικαθιστά τα φυσικά σύνορα με νέους γραφειοκρατικούς φραγμούς.
