Η πραγματική επανάσταση στην Τεχνητή Νοημοσύνη δεν θα έρθει απλώς από ισχυρότερα γλωσσικά μοντέλα, αλλά από τη στιγμή που οι μηχανές θα μπορούν να αναλαμβάνουν και να επιλύουν σύνθετα προβλήματα χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση ή ακόμη και χωρίς προηγούμενη εντολή. Αυτό εκτιμά το στέλεχος του American Enterprise Institute, Michael Rubin, ο οποίος, μιλώντας στο Liberal, περιγράφει έναν κόσμο στον οποίο η AI θα μπορούσε να επιταχύνει δραματικά την ανακάλυψη θεραπειών, να λύσει άλυτα μαθηματικά προβλήματα και να μετασχηματίσει ολόκληρους επαγγελματικούς κλάδους.
Την ίδια στιγμή, όμως, ο Αμερικανός αναλυτής προειδοποιεί ότι η ίδια τεχνολογία μπορεί να αλλάξει ριζικά τον πόλεμο, με αυτόνομα και ολοένα μικρότερα οπλικά συστήματα, ενώ βλέπει την παγκόσμια κούρσα της AI να εξελίσσεται σε κρίσιμο πεδίο γεωπολιτικής ισχύος.
Παράλληλα, εκτιμά ότι η Ευρώπη κινδυνεύει να χάσει ακόμη περισσότερο έδαφος έναντι ΗΠΑ και Κίνας, αφήνοντας ωστόσο ένα παράθυρο αισιοδοξίας για την Ελλάδα, την οποία θεωρεί ικανή να πετύχει πολλαπλάσια οικονομική ανάπτυξη τις επόμενες δεκαετίες.
Συνέντευξη στον Χρήστο Θ. Παναγόπουλο
Κύριε Rubin, τα τελευταία τρία χρόνια η συζήτηση περιστρέφεται σε μεγάλο βαθμό γύρω από την Παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη και τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα. Όμως, αν κοιτάξουμε πέντε ή δέκα χρόνια μπροστά, ποιο πιστεύετε ότι θα είναι το «next big thing» στην Τεχνητή Νοημοσύνη;
Το χρυσό πρότυπο θα είναι η ικανότητα της Τεχνητής Νοημοσύνης να επιλύει εκτεταμένα προβλήματα χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση ή εντολές. Για παράδειγμα, η ΤΝ θα αποδείξει πραγματικά ότι είναι μια τεχνολογία τόσο σημαντική όσο το αυτοκίνητο, το τηλέφωνο ή το διαδίκτυο, όταν θα μπορεί να σχεδιάζει φάρμακα ή θεραπείες για εξαιρετικά σπάνιες ασθένειες. Σκεφτείτε την απεγνωσμένη αναζήτηση, τη δεκαετία του 1980, ενός φαρμάκου που θα θεράπευε τον HIV και θα ανέστρεφε το AIDS. Χρειάστηκαν δεκαετίες.
Φανταστείτε αν οι ερευνητές μπορούσαν να αφήσουν την ΤΝ να κινηθεί στο άγνωστο και να περιορίσει αυτόν τον χρόνο σε εβδομάδες, αν όχι σε ημέρες. Πολλοί ερευνητές περιμένουν επίσης να δουν αν η ΤΝ, από μόνη της, μπορεί να λύσει μαθηματικά προβλήματα αιώνων, ενώ οι προγραμματιστές υπολογιστών ήδη συζητούν πότε η ΤΝ θα αρχίσει να αντιμετωπίζει αυτόνομα προβλήματα που οι άνθρωποι δεν της έχουν αναθέσει να λύσει.
Το 2023 γράψατε ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι ένα εργαλείο, αλλά ένα εργαλείο που πρέπει να προσεγγίζεται με προσοχή. Σήμερα, ωστόσο, βλέπουμε συστήματα που μπορούν να σχεδιάζουν, να χρησιμοποιούν εργαλεία, να εκτελούν ενέργειες και να λειτουργούν με ολοένα μεγαλύτερη αυτονομία. Υπάρχει ένα σημείο στο οποίο η ΤΝ παύει ουσιαστικά να είναι ένα παθητικό εργαλείο και μετατρέπεται σε αυτόνομο παράγοντα λήψης αποφάσεων; Και, αν ναι, πώς θα πρέπει να προετοιμαστούν οι κυβερνήσεις για αυτή τη μετάβαση;
Οι κυβερνήσεις πιθανότατα θα ενδώσουν στην επιθυμία να ρυθμίσουν την ΤΝ, αλλά μπορούν να το προσεγγίσουν με δύο διαφορετικούς τρόπους. Πολλές δυτικές κυβερνήσεις, αντιμέτωπες με ένα κύμα δημόσιας ανησυχίας λόγω της απώλειας θέσεων εργασίας και των απολύσεων, θα προσπαθήσουν να ανακόψουν την πρόοδο της ΤΝ, ενώ άλλες κυβερνήσεις ενδέχεται απλώς να επιδιώξουν ρυθμίσεις ώστε να κατευθύνουν την έρευνα ή τους περιορισμένους ενεργειακούς πόρους προς συγκεκριμένες κατευθύνσεις, για παράδειγμα στην ιατρική έρευνα ή στη στρατιωτική αυτονομία.
Παρότι η ανακοπή της προόδου της ΤΝ μπορεί να είναι δημοφιλής όταν ο διακηρυγμένος στόχος είναι η προστασία των θέσεων εργασίας και του τρόπου ζωής, είναι αφελές να πιστεύει κανείς ότι αυτό θα λειτουργήσει. Η διδακτορική μου διατριβή αφορούσε την εισαγωγή του τηλέγραφου στη Μέση Ανατολή. Υπήρχαν πολλά κατεστημένα συμφέροντα στην Περσία, την Οθωμανική Αυτοκρατορία και τη Σαουδική Αραβία που αντιτάχθηκαν στη νέα τεχνολογία ή προσπάθησαν να την ελέγξουν, όμως αυτό δεν λειτούργησε ποτέ για πολύ. Το ίδιο μπορεί να ειπωθεί για την τηλεόραση και το διαδίκτυο. Όταν επισκέφθηκα για πρώτη φορά το Ιρακινό Κουρδιστάν το 2000, πανεπιστημιακοί επιχείρησαν να περιορίσουν την πρόσβαση στο διαδίκτυο. Πάντα, όμως, υπάρχουν τρόποι παράκαμψης και μια τεχνολογία, από τη στιγμή που αναπτύσσεται, σπάνια ξεχνιέται.
Αντί να προσπαθούμε να παγώσουμε τον χρόνο, μια πιο παραγωγική συζήτηση θα ήταν το πώς θα οδηγηθούν σε συνταξιοδοτική έξοδο όσοι δεν μπορούν να προσαρμοστούν — το δυτικό αντίστοιχο της παλαιότερης γενιάς των Σοβιετικών στο τέλος της Σοβιετικής Ένωσης — και ταυτόχρονα πώς θα ενισχυθούν όσοι θέλουν να χρησιμοποιήσουν πλατφόρμες ΤΝ για νέες υπηρεσίες ή επαγγελματικές διαδρομές. Οι φιλοδοξίες της μεσαίας τάξης μπορεί επίσης να αλλάξουν. Θα υπάρχει μικρότερη ανάγκη για δικηγόρους και γιατρούς πρωτοβάθμιας περίθαλψης, όμως οι τεχνίτες — ηλεκτρολόγοι, υδραυλικοί και ξυλουργοί, για παράδειγμα — μπορεί να γνωρίσουν αναβίωση ως προς το κύρος και τις απολαβές τους.
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος θα είναι τα αυτόνομα όπλα που δεν χρειάζονται ανθρώπινη επίβλεψη. Μπορεί στην Ευρώπη και στις Ηνωμένες Πολιτείες να είναι εύκολο απλώς να δηλώσουμε ότι αυτά πρέπει να απαγορευτούν, αλλά τι θα συμβεί όταν τα αναπτύξουν η Ρωσία, η Βόρεια Κορέα, η Κίνα ή κάποιες ανεξέλεγκτες ομάδες; Δεν θα αρκεί να κρύβουμε το κεφάλι μας στην άμμο, όπως ακριβώς δεν αρκούσε και στην περίπτωση των πυρηνικών όπλων.
Έχετε υποστηρίξει στο παρελθόν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν το ισχυρότερο χαρτί στην Τεχνητή Νοημοσύνη. Ωστόσο, οι πρόσφατες εξελίξεις δείχνουν ότι η διαφορά επιδόσεων μεταξύ των κορυφαίων αμερικανικών και κινεζικών μοντέλων ΤΝ έχει μειωθεί σημαντικά. Εξακολουθείτε να πιστεύετε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν βιώσιμο στρατηγικό πλεονέκτημα ή θα μπορούσε η Κίνα να κερδίσει την κούρσα όχι απαραίτητα κατασκευάζοντας το καλύτερο μοντέλο, αλλά ενσωματώνοντας ταχύτερα την ΤΝ στη βιομηχανία, την άμυνα και τις κρατικές λειτουργίες;
Είναι ακόμη πολύ νωρίς για να το πούμε. Η Αμερική εξακολουθεί να έχει το πλεονέκτημα στα τσιπ και στην υπολογιστική ισχύ· η Κίνα, ωστόσο, έχει επιδείξει μεγαλύτερη δημιουργικότητα στον προγραμματισμό και διαθέτει ευρύτερη πρόσβαση σε δεδομένα για την εκπαίδευση των συστημάτων της.
Το πραγματικό πλεονέκτημα που έχει σήμερα η Κίνα έναντι της Δύσης είναι η περιφρόνησή της για τα ατομικά δικαιώματα και την περιβαλλοντική ρύθμιση. Αν απαιτούνται τεράστιοι σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής για να τροφοδοτήσουν την ΤΝ, οι Κινέζοι ηγέτες δεν θα ενδιαφερθούν ιδιαίτερα για το τι μπορεί να σημαίνει αυτό για τις γειτονικές πόλεις, ενώ οι δυτικές δημοκρατίες θα πρέπει πάντοτε να ακούν τις κοινωνίες τους.
Αυτό που ίσως χρειάζεται, λοιπόν, είναι μια στενότερη συνεργασία μεταξύ της Δύσης και χωρών όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, οι οποίες διαθέτουν τόσο τον χώρο όσο και τους ενεργειακούς πόρους για να κατασκευάσουν τεράστια data centers, χωρίς να χρειάζεται να ανησυχούν για τη δημόσια διαφωνία.
Έχετε γράψει εκτενώς για τα ιρανικά drones και την ενσωμάτωση της Τεχνητής Νοημοσύνης στα οπλικά συστήματα. Ποια θα είναι η πραγματική επανάσταση στο πεδίο της μάχης: ένα πιο προηγμένο μεμονωμένο drone ή χιλιάδες σχετικά φθηνά αυτόνομα συστήματα που θα μπορούν να επικοινωνούν, να επιλέγουν στόχους και να λειτουργούν ως σμήνος χωρίς συνεχή ανθρώπινη παρέμβαση; Και πόσο κοντά βρισκόμαστε σε έναν κόσμο όπου η ΤΝ συμπιέζει τον χρόνο λήψης στρατιωτικών αποφάσεων σε τέτοιο βαθμό, ώστε να γίνεται επικίνδυνη ακόμη και για τις ίδιες τις μεγάλες δυνάμεις;
Το μεγαλύτερο δεν είναι κατ’ ανάγκη και καλύτερο. Αυτό που διαφαίνεται στον ορίζοντα δεν είναι μόνο τα σμήνη drones, αλλά και η περαιτέρω σμίκρυνση σε συνδυασμό με την εξατομίκευση των όπλων. Ξεχάστε τα drones ως μικροσκοπικά αεροσκάφη. Φανταστείτε, αντί γι’ αυτό, drones στο μέγεθος βομβίνου, προγραμματισμένα να καταδιώκουν ένα συγκεκριμένο άτομο.
Φανταστείτε, για παράδειγμα, το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης να εκτοξεύει ένα αυτόνομο drone που θα στοχεύει ειδικά τον Ντόναλντ Τραμπ ή τον Μπενιαμίν Νετανιάχου. Το Ισραήλ εντόπισε Ιρανούς αξιωματούχους μέσω των καμερών κυκλοφορίας της Τεχεράνης. Τι θα συμβεί αν δικτυωμένα μίνι-drones μπορούν να κάνουν το ίδιο; Αυτό που ο πρόεδρος Αϊζενχάουερ αποκάλεσε «στρατιωτικοβιομηχανικό σύμπλεγμα» θα αντισταθεί στο τέλος των αεροσκαφών ή των αεροπλανοφόρων αξίας πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων, που χρειάζονται μια δεκαετία για να κατασκευαστούν.
Όμως η αδυναμία χωρών όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες να προσαρμοστούν σε μια νέα γενιά πολέμου θα οδηγήσει τελικά στην ήττα τους. Τον Ιούνιο του 2026 περιηγήθηκα σε ένα μυστικό ουκρανικό εργοστάσιο drones και η ικανότητα του Κιέβου να παράγει πολλά drones ανά λεπτό είναι αυτό που ο υπόλοιπος κόσμος πρέπει πλέον να μιμηθεί.
Έχετε εξετάσει το ενδεχόμενο η Τεχνητή Νοημοσύνη να συμβάλει ακόμη και στην αποδυνάμωση του ιρανικού καθεστώτος. Την ίδια στιγμή, αυτές οι τεχνολογίες προσφέρουν στις αυταρχικές κυβερνήσεις πρωτοφανείς δυνατότητες επιτήρησης, προπαγάνδας, deepfakes και χειραγώγησης της πληροφορίας. Σε αυτή την αναμέτρηση, ποιος έχει τελικά το πλεονέκτημα: οι πολίτες που αποκτούν νέα εργαλεία για να παρακάμπτουν τον κρατικό έλεγχο ή οι κυβερνήσεις που αποκτούν ολοένα ισχυρότερα μέσα για να παρακολουθούν τους πολίτες και να διαμορφώνουν την αντίληψή τους για την πραγματικότητα;
Με μια πρώτη ματιά, οι άνθρωποι υποθέτουν ότι η ΤΝ θα ωφελήσει τους τυράννους. Αυτό είναι ασφαλώς το στοίχημα της Κίνας. Όμως δεν είμαι τόσο βέβαιος. Οι κυβερνήσεις προσπάθησαν να ελέγξουν πρώτα τον τηλέγραφο και στη συνέχεια το ραδιόφωνο και την τηλεόραση, αλλά η επιδίωξη της δημοκρατίας και της ελευθερίας είναι μια ισχυρή δύναμη. Τελικά, οι απλοί πολίτες και η κοινωνία των πολιτών χρησιμοποίησαν την ίδια τεχνολογία για να νικήσουν τους τυράννους. Το ίδιο συνέβη με το διαδίκτυο και, πιο πρόσφατα, με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Οι κυβερνήσεις μπορεί να επιχειρήσουν καταστολή, αλλά είτε μέσω VPN είτε μέσω Starlink, υπάρχει πάντα ένας τρόπος παράκαμψης.
Οι κυβερνήσεις μπορεί για μερικά χρόνια να φαίνεται ότι έχουν το πάνω χέρι, όμως πρέπει επίσης να ανησυχούν για εσωτερικές απειλές και για την πρόσβαση που αποκτούν όσοι βρίσκονται έξω από τον άμεσο έλεγχό τους. Η επιτήρηση μέσω ΤΝ μπορεί να μοιάζει αλάνθαστη, αλλά εμπιστεύομαι επίσης την ανθρώπινη ευρηματικότητα ότι θα βρει τρόπους να την υπερνικήσει. Το βλέπουμε ήδη στις Ηνωμένες Πολιτείες, για παράδειγμα, με τεχνολογίες που μπορούν να παρακάμπτουν συστήματα ανάγνωσης πινακίδων κυκλοφορίας, ακόμη και την αναγνώριση προσώπου.
Αν η Τεχνητή Νοημοσύνη εξελίσσεται από οικονομική τεχνολογία σε θεμελιώδες συστατικό της εθνικής ισχύος, μπορεί η Ευρώπη να αντέξει να παραμένει κυρίως ρυθμιστής της ΤΝ, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Κίνα ανταγωνίζονται στην ανάπτυξη μοντέλων, υποδομών, τσιπ, αυτόνομων πρακτόρων και ρομποτικής; Ή μήπως η τεχνολογική εξάρτηση κινδυνεύει σταδιακά να μετατραπεί σε στρατηγική και αμυντική εξάρτηση;
Έχω ήδη πει ότι φοβάμαι πως οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσαν να μείνουν πίσω, επειδή η αμερικανική κυβέρνηση και κοινωνία είναι υπερβολικά άκαμπτες σε σύγκριση με νεότερα, πιο ευέλικτα κράτη όπως το Ισραήλ, η Κύπρος ή η Εσθονία. Αν όμως οι ΗΠΑ μείνουν πίσω, τότε δεν έχω σχεδόν καμία αμφιβολία ότι, συγκριτικά, η Δυτική Ευρώπη θα υποχωρήσει ακόμη περισσότερο, καθώς οι πληθυσμοί της Δυτικής Ευρώπης εργάζονται λιγότερο και πιστεύουν ότι η κυβέρνηση μπορεί να προστατεύσει τα δίκτυα κοινωνικής ασφάλειας.
Αυτό που φοβάμαι, για να χρησιμοποιήσω μια αναλογία, είναι ότι η Κίνα θα βιώνει τη Βιομηχανική Επανάσταση, ενώ η Αμερική θα βρίσκεται στην Εποχή του Σιδήρου και η Ευρώπη στην Εποχή του Χαλκού, και οι δύο ανίκανες και απρόθυμες να ακολουθήσουν τον ρυθμό και να αλλάξουν.
Η Ανατολική Ευρώπη — η Πολωνία, η Ουκρανία και οι χώρες της Βαλτικής — θα μπορούσε να υπερπηδήσει τα κράτη της Δυτικής και Κεντρικής Ευρώπης και να εξελιχθεί στη νέα οικονομική ατμομηχανή της Ευρώπης. Έχω μεγάλες προσδοκίες και για την Ελλάδα, απλώς επειδή η λιτότητα επέβαλε μια επανεκκίνηση που σήμερα επιτρέπει στην Ελλάδα να ευημερεί με τρόπο αδιανόητο μόλις πριν από μερικές δεκαετίες.
Η Ελλάδα έχει επιλογή, αλλά βρίσκεται σε καλή θέση, ώστε να δει την οικονομία της να πολλαπλασιάζεται μέσα σε λίγες μόλις δεκαετίες, ακόμη κι αν ταυτόχρονα αντιμετωπίζει δημογραφική συρρίκνωση.
* Ο Michael Rubin είναι διακεκριμένο στέλεχος του American Enterprise Institute και πρώην αξιωματούχος του Πενταγώνου, με κύρια ερευνητικά ενδιαφέροντα τη Μέση Ανατολή, την Τουρκία, το Ιράν και τη διπλωματία.
