Ο πόλεμος στο Ιράν έχει αναστατώσει τις αγορές και έχει αρχίσει να θέτει σε αμφισβήτηση βασικούς κανόνες που θεωρούσαν οι επενδυτές ως δεδομένους και αμετάβλητους. Όσοι παρακολούθησαν το τελευταίο χρονικό διάστημα την πορεία των τιμών των μετοχών, των ομολόγων, του χρυσού και του δολαρίου είδαν ότι το σοκ από τη διατάραξη της παγκόσμιας ενεργειακής αλυσίδας δεν ήταν απλά ένα διακριτό γεγονός σε έναν και μόνο τομέα. Αλλά το επίκεντρο ενός σεισμού που με τις δονήσεις του κλόνισε όλα τα περιουσιακά και επενδυτικά στοιχεία. Οδηγώντας σε ανατροπές που αναγκάζουν τους επενδυτές να ξαναδούν μέσα από μια άλλη ματιά τη διαχείριση κινδύνου, τη σύνθεση χαρτοφυλακίων, καθώς και την επενδυτική προσέγγιση και δράση σε καιρούς γεωπολιτικής αστάθειας και αβεβαιότητας.
Πρώτα από όλα διαπιστώσαμε ότι οι αγορές έχουν εκπαιδευτεί να αφομοιώνουν τις πολιτικές και γεωπολιτικές απειλές με διαφορετικό τρόπο σε σχέση με παλαιότερες κρίσεις. Αν συγκρίνουμε την πρόσφατη πτώση των μετοχών με το σοκ από την επιβολή των δασμών του Λευκού Οίκου το 2025, η πρόσφατη διόρθωση των αγορών ήταν σαφέστατα ηπιότερη. Έτσι αντί για πτώση γύρω στο 20% όπως είχε γίνει πριν από δώδεκα μήνες, αυτή τη φορά ο πυθμένας της βύθισης ήταν πέριξ του 9%. Παρ’ όλο που ο πόλεμος στο Ιράν αποτελεί ένα πολύ πιο «βαρύ» παγκόσμιο γεγονός.
Αυτό μεταφράζεται από τους αναλυτές ως μια εκδήλωση μεγαλύτερης εμπιστοσύνης προς τους μηχανισμούς των αγορών, ισχυρότερης ανθεκτικότητας στις κινήσεις που προκαλεί η ψυχική καταπόνηση των επενδυτών, καθώς και υψηλής προσδοκίας ότι οι αποφάσεις και καταστάσεις που φέρνουν πανικό μπορούν να μετριαστούν ή και να ανατραπούν σε συντομότερο χρονικό διάστημα. Μη λαμβάνοντας ωστόσο υπ’ όψιν τους τη χρονική υστέρηση που ακολουθεί πάντα τις προσπάθειες επανόδου στην προϋπάρχουσα κατάσταση. Οι αγορές φαίνεται πλέον να τιμολογούν την πιθανότητα αντιστροφής των κινήσεων της πολιτικής και της γεωπολιτικής, πολύ ταχύτερα απ’ ό,τι παλαιότερα.
Τι άλλο διαπιστώσαμε; Ότι η εδραιωμένη αντίληψη πως τα κρατικά ομόλογα αποτελούν πάντοτε ένα ασφαλές καταφύγιο όταν οι μετοχές διολισθαίνουν αποδείχθηκε ανακριβής. Κατά τη διάρκεια της κρίσης, με το πετρέλαιο να ανεβαίνει και τους φόβους για αναζωπύρωση του πληθωρισμού να αυξάνονται εκθετικά, τόσο οι μετοχές όσο και τα ομόλογα κινήθηκαν πτωτικά, χάνοντας την κλασική αντίστροφη συμπεριφορά τους. Δηλαδή αυτό που είναι γνωστό ως το «φαινόμενο της τραμπάλας», όπου όταν ανεβαίνουν οι μετοχές υποχωρούν τα ομόλογα και το αντίστροφο. Οδηγούμαστε, λοιπόν, στο συμπέρασμα ότι τα χαρτοφυλάκια που βασίζονται σε μία και μόνο επενδυτική συνταγή που μέχρι πρότινος απέδιδε, μπορεί να είναι πιο ευάλωτα από όσο νομίζουν οι διαχειριστές τους. Η διασπορά του κινδύνου και του ρίσκου δεν είναι πλέον θέμα διανομής περιουσιακών στοιχείων σε διάφορες κατηγορίες. Αλλά έχει μετατραπεί σε μια προσπάθεια αναζήτησης πιο ευέλικτων λύσεων και εναλλακτικών μηχανισμών προστασίας.
Δεν ήταν όμως μόνο τα ομόλογα που κινήθηκαν με ανατρεπτικό τρόπο. Και το δολάριο, που παραδοσιακά θεωρείται «ασφαλές καταφύγιο», δεν συμπεριφέρθηκε με τον αναμενόμενο από όλους τρόπο. Σε πολλά σημεία της κρίσης, η ισοτιμία του συνδέθηκε στενά με την πορεία του πετρελαίου, εμφανίζοντας ανοδικές τάσεις, ακόμα και όταν ο «μαύρος χρυσός» ενισχυόταν. Κάτι που είναι μάλλον αντίστροφο της παραδοσιακής εικόνας όπου το δολάριο αποτελούσε μια νομισματική άγκυρα και ένα ασφαλές καταφύγιο ανεξάρτητα από τις τιμές των εμπορευμάτων. Αμέσως δε μετά την ανακοίνωση της εκεχειρίας, το πετρέλαιο υποχώρησε απότομα και το δολάριο έπεσε περισσότερο απ’ ό,τι προβλεπόταν βάσει των ιστορικών χρηματιστηριακών μοτίβων. Η σχέση πετρελαίου – δολαρίου σε τέτοιες περιόδους δείχνει ότι οι εξωγενείς παράγοντες μπορούν να υπερκαλύψουν τις παραδοσιακές δομές ισορροπίας της αγοράς συναλλάγματος και της αγοράς εμπορευμάτων.
Ούτε ο χρυσός, που για εκατονταετίες αποτελούσε το κλασσικότερο και ασφαλέστερο καταφύγιο απέναντι στους πάσης φύσεως κινδύνους δεν κρατάει τον ρόλο του, αυτήν τη φορά στον πόλεμο του Ιράν. Αντί να ενισχυθεί, τη στιγμή της διολίσθησης των τιμών των υπολοίπων επενδυτικών στοιχείων, ο χρυσός συμπεριφέρθηκε περισσότερο σαν ευάλωτο περιουσιακό στοιχείο. Βλέποντας την τιμή του να υποχωρεί έντονα παράλληλα με τις τιμές των μετοχών. Πολλοί επενδυτές πούλησαν χρυσό για να αυξήσουν τη ρευστότητά τους. Επιπλέον, το γεγονός ότι ο χρυσός αποτελεί σήμερα το μεγαλύτερο μέρος των συναλλαγματικών αποθεμάτων των κεντρικών τραπεζών σημαίνει ότι μπορεί να μετατραπεί σε πηγή ρευστότητας σε περιόδους σοκ. Δηλαδή, γίνεται πιο πιθανό να πωληθεί, όπως συνέβη προσφάτως με τις αθρόες ρευστοποιήσεις χρυσού, από τις Κεντρικές Τράπεζες της Τουρκίας και της Ρωσίας.
Οι αγορές έχοντας στο μυαλό τους και την εμπειρία από τη Ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, γνωρίζουν ότι οι σύγχρονες στρατιωτικές συγκρούσεις δεν τελειώνουν γρήγορα. Έτσι γνωρίζουν ότι ο πόλεμος στο Ιράν θα διαρκέσει πολύ, και ότι οι επιπτώσεις στην εφοδιαστική αλυσίδα και στον τομέα της ενέργειας θα είναι μακροπρόθεσμες. Μακροπρόθεσμες θα είναι και οι μεταβολές στο γεωπολιτικό σκηνικό καθώς και οι νέες περιφερειακές ισορροπίες. Οπότε οι επενδυτές, μαθαίνουν να πλοηγούνται απέναντι σε κύματα μεγάλη διάρκειας.
Βλέπουμε λοιπόν ότι οι βρισκόμαστε μπροστά σε σημαντικές ανατροπές που μεταβάλλουν δραστικά τις συμπεριφορές των επενδυτών. Παραδοσιακές «αξίες» όπως το δολάριο και ο χρυσός χάνουν τη λάμψη τους. Παραδοσιακές σχέσεις περιουσιακών στοιχείων όπως το ζευγάρι χρυσός – δολάριο ή το δολάριο – πετρέλαιο, ή το δίδυμο μετοχές – ομόλογα, ανατρέπονται με αποτέλεσμα να επανακαθορίζονται οι στρατηγικές αντιστάθμισης, το περίφημο «hedging». Και η λέξη που κυριαρχεί σε όλες τις αναλύσεις είναι η «ρευστότητα». Για να το πούμε ακόμα πιο απλά, παλαιές χρηματιστηριακές ρήσεις, όπως «oil is the king» και «gold is the king» έχουν χάσει τη σημασία τους με τη ρευστότητα είναι ο απόλυτος κυρίαρχος του παιχνιδιού.
Και καθώς η ρευστότητα φαίνεται να είναι ανεξάντλητη στις ημέρες μας, οι αγορές διακατέχονται από έναν διάχυτο και υπερβολικό εφησυχασμό.
