Τα 100 Ευρώ/Mwh είναι σίγουρα ένα ψυχολογικό όριο για την τιμή του ευρωπαϊκού φυσικού αερίου και θεωρητικά δεν σημαίνει και πολλά πράγματα. Για τους Ευρωπαίους πολίτες και τις επιχειρήσεις της ηπείρου συμβολίζει όμως την μεγάλη αγωνία τους σχετικά με το κόστος της ενέργειας καθώς πλησιάζει ο χειμώνας και οι ανάγκες αυξάνονται κατακόρυφα.
Προχθές Τετάρτη, η τιμή του συμβολαίου Dutch TTF στα διεθνή χρηματιστήρια εμπορευμάτων, πέρασε σε τριψήφιες τιμές για πρώτη φορά από τον Δεκέμβριο του 2022, όταν υποχωρούσε σταδιακά από την κορυφή των 330 περίπου Ευρώ/Mwh η οποία είχε προκαλέσει κυριολεκτικά τρόμο σε όλη την Ευρώπη. Όπως όλοι θυμόμαστε, τότε την είχαμε γλυτώσει φθηνά αφού ο χειμώνας ήταν ήπιος και η σταδιακή εξομάλυνση της παγκόσμιας αγοράς LNG είχε δώσει την ευκαιρία σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες να γεμίσουν τις δεξαμενές τους με φυσικό αέριο.
Όχι όμως πριν σημάνει συναγερμός, ληφθούν έκτακτα μέτρα για τον περιορισμό της κατανάλωσης ενέργειας και δαπανηθούν πολύ σημαντικά ποσά για την ενίσχυση των πολιτών και των επιχειρήσεων που είχαν πληγεί οικονομικά από την αύξηση του ενεργειακού κόστους.
Μπορεί να συγκριθεί η τωρινή κατάσταση με την ενεργειακή κρίση του 2022, η οποία στην ουσία είχε ξεκινήσει το φθινόπωρο του 2021 όταν άρχισε η άνοδος των τιμών του ευρωπαϊκού φυσικού αερίου, εντάθηκε μετά την ρωσική εισβολή στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022, κορυφώθηκε τον Σεπτέμβριο της ίδιας χρονιάς και ξεφούσκωσε σταδιακά από το τέλος της ίδιας χρονιάς; Μάλλον όχι, τουλάχιστον όχι ακόμα. Δεν πρέπει να ξεχνάμε πως η ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας έχει αλλάξει αρκετά από το 2022 μέχρι τώρα.
Έχει αυξηθεί σημαντικά η συμμετοχή των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην συνολική παραγωγή, έχουν επεκταθεί τα δίκτυα μεταφοράς ενέργειας, υπάρχουν πλέον μπαταρίες για την αποθήκευση πλεονάζουσας ενέργειας από ΑΠΕ και γενικά υπάρχουν περισσότερες ενεργειακές λύσεις για την αγορά ενέργειας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Τα παραπάνω έχουν μειώσει την εξάρτηση της ηπείρου μας από το φυσικό αέριο και κατ’ επέκταση και των τιμών της ηλεκτρικής ενέργειας από τις διακυμάνσεις της τιμής του. Ειδικά το καλοκαίρι, οι συνέπειες της αύξησης της τιμής του επηρεάζουν λιγότερο από πριν το συνολικό σύστημα και τις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας.
Τώρα όμως μπαίνουμε στον χειμώνα και τα πράγματα είναι πιο δύσκολα, ειδικά αν δεν βοηθήσουν οι καιρικές συνθήκες. Μιλώντας για καιρικές συνθήκες, δεν αναφερόμαστε μόνο στο κρύο που αυξάνει κατακόρυφα την κατανάλωση ενέργειας αλλά και την έλλειψη ηλιοφάνειας και ισχυρών ανέμων που μειώνουν την παραγωγή ενέργειας από τις ΑΠΕ. Καθώς η κρίση του 2022 στην πραγματικότητα υποχώρησε πριν δοκιμαστούμε από τον χειμώνα, το γεγονός πως αυτό το διάστημα οι τιμές της ενέργειας σταθερά ανεβαίνουν καθώς ξεκινούν τα κρύα στις βόρειες περιοχές της ηπείρου αλλά και στα ορεινά ακόμα και των νότιων περιοχών, η ανησυχία μεγαλώνει συνεχώς και λόγω του χαμηλού επιπέδου των ευρωπαϊκών αποθεμάτων ασφαλείας.
Η τιμή του ευρωπαϊκού φυσικού αερίου έχει υπερτριπλασιαστεί από τα επίπεδα του περσινού Δεκεμβρίου και πολλοί ειδικοί εκτιμούν πως, υπό συνθήκες, θα μπορούσε να ανεβεί πολύ περισσότερο. Καθώς το φυσικό αέριο δεν έχει ανεβεί σε υψηλά τετραετίας μόνο στην Ευρώπη αλλά και στην Ασία, αναλυτές όπως αυτοί της Energy Aspects Ltd εκτιμούν, όπως είδαμε σε προχθεσινό άρθρο του Bloomberg, ότι αν ο χειμώνας στην Ευρώπη αποδειχθεί βαρύς και η διεθνής αγορά LNG εξακολουθήσει να δυσλειτουργεί λόγω της ουσιαστικής εξαφάνισης των φορτίων από το Κατάρ και τις υπόλοιπες παραγωγούς της Μέσης Ανατολής, η τιμή του Dutch TTF θα μπορούσε να φθάσει ακόμα και στα 200 Ευρώ/Mwh, δηλαδή να διπλασιαστεί από τα τωρινά επίπεδα. Όπως επισήμανε το συγκεκριμένο άρθρο, μία τέτοια εξέλιξη θα είναι καταστροφική για την ευρωπαϊκή βιομηχανία, ειδικά απέναντι στις ΗΠΑ όπου το κόστος του φυσικού αερίου είναι κοντά στα 9 Ευρώ/Mwh.
Προφανώς, θα είναι καταστροφική και για τους ευρωπαίους πολίτες, οι οποίοι ήδη πιέζονται πολύ από τις συνέπειες της ανόδου των τιμών όχι μόνο του φυσικού αερίου αλλά και της βενζίνης, του ντίζελ και των υπόλοιπων παραγώγων του αργού πετρελαίου. Στην πραγματικότητα, ήδη βρισκόμαστε μέσα σε μία νέα ενεργειακή κρίση. Αυτό δεν το λέμε εμείς αλλά ο Dan Jorgensen, αρμόδιος επίτροπος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Όπως είδαμε στον διεθνή Τύπο, προχθές Τετάρτη ο αξιωματούχος δήλωσε, ύστερα από συνάντησή του με εκπροσώπους των ευρωπαϊκών εταιρειών διύλισης πετρελαίου: «Για μία φορά ακόμα, εξαιτίας της γεωπολιτικής αναταραχής, η Ευρώπη αντιμετωπίζει μία ενεργειακή κρίση», προσθέτοντας ότι «Αυτό πιέζει τις επιχειρήσεις μας και τα νοικοκυριά μας».
Το ότι βρισκόμαστε ήδη σε ενεργειακή κρίση επιβεβαιώνεται και από την επιστολή που έστειλε στις 27 Οκτωβρίου η οργάνωση Eurelectric στους υπουργούς ενέργειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και τους αρμόδιους επιτρόπους της Ε.Ε. Η ηγεσία της παραπάνω οργάνωσης, στην οποία συμμετέχουν οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, επισήμανε στην παραπάνω επιστολή πως η μεγάλη πίεση στους προϋπολογισμούς των νοικοκυριών έχει ήδη αρχίσει να μεταφράζεται σε κύμα διαμαρτυριών και διαδηλώσεων σε πολλές χώρες.
Ο πρόεδρος και ο γενικός γραμματέας της ένωσης τόνισαν πως οι λογαριασμοί ανεβαίνουν για τα νοικοκυριά και οι ενεργοβόρες βιομηχανίες βρίσκονται ήδη υπό πίεση. Η ένωση ζήτησε με αυτή την επιστολή την λήψη μέτρων συγκεκριμένης στόχευσης και περιορισμένης χρονικής διάρκειας για την ανακούφιση των καταναλωτών και των επιχειρήσεων. Ανάμεσα σε αυτά είναι η απαλλαγή των λογαριασμών ηλεκτρικού ρεύματος από όλες τις χρεώσεις που δεν έχουν σχέση με την κατανάλωση ενέργειας, όπως για παράδειγμα τα τέλη χρήσης του δικτύου και εισφορές που έχουν σχέση με την προστασία του περιβάλλοντος.
Δεν ξέρουμε ποια θα είναι η απάντηση των αξιωματούχων της Ευρωπαϊκής Ένωσης στα αιτήματα της Eurelectric, ξέρουμε όμως πως η κατάσταση είναι πολύ σοβαρή και πως αν δεν συμβεί γρήγορα ένα θαύμα που θα αποκαταστήσει άμεσα την ροή του LNG από την Μέση Ανατολή και θα επαναφέρει γενικά στην ομαλότητα την παγκόσμια αγορά ενέργειας, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει σύντομα να αποφασίσει την λήψη συγκεκριμένων μέτρων άμεσης αποτελεσματικότητας. Όπως ανέφερε η Elena Mazneva του Bloomberg σε άρθρο της από την 26η Οκτωβρίου, οι καλπάζουσες τιμές του φυσικού αερίου δοκιμάζουν την όρεξη της Ευρώπης για δράση.
Όπως ανέφερε η αρθρογράφος, βασιζόμενη σε στοιχεία της δεξαμενής σκέψης Bruegel με έδρα τις Βρυξέλλες, τα μέτρα που μέχρι τώρα έχει λάβει η Ε.Ε. για την αντιμετώπιση των συνεπειών του πολέμου στην Μέση Ανατολή και της γενικότερης ενεργειακής αναταραχής είναι χρηματικής αξίας 12 δισεκατομμυρίων ευρώ περίπου. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς που είχε κάνει το Bruegel στις αρχές του 2023, η χρηματική αξία όλων των μέτρων που είχε λάβει η Ευρωπαϊκή Ένωση για την ενίσχυση των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων από τις συνέπειες της ενεργειακής κρίσης που ξεκίνησε το φθινόπωρο του 2021 αλλά κυρίως έπληξε την Ευρώπη μέσα στο 2022, ήταν κοντά στα 540 δισεκατομμύρια Ευρώ.
Δεν είμαστε ειδικοί αλλά δικαιούμαστε να πούμε πως εφόσον αυτοί οι αριθμοί είναι κοντά στην πραγματικότητα, η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να αναγνωρίζει πως ζούμε μία νέα ενεργειακή κρίση αλλά φαίνεται πως το κάνει μόνο στα λόγια και όχι στα έργα. Ο συναγερμός καλό είναι να ηχήσει άμεσα και πολύ ηχηρά, τα περιθώρια είναι πολύ στενά.
