Σε συνέντευξή του στο Liberal, ο Chief Economist της Forvis Mazars Financial Planning UK εξηγεί γιατί οι επενδυτές βλέπουν πλέον τις αγορές ως άμυνα απέναντι στη διάβρωση της αγοραστικής δύναμης, αναλύει τους κινδύνους που δημιουργούν η αστάθεια στη Fed, η πιθανή υπερεπένδυση στην Τεχνητή Νοημοσύνη και οι πιέσεις στις ομολογιακές αγορές, ενώ προειδοποιεί ότι η Ευρώπη είναι περισσότερο εκτεθειμένη στο φάσμα του στασιμοπληθωρισμού.
Σε μια περίοδο κατά την οποία οι αγορές κινούνται σε νέα υψηλά, παρά την ενεργειακή αβεβαιότητα, τις πληθωριστικές πιέσεις και τις γεωπολιτικές αναταράξεις, ο Γιώργος Λαγαρίας επισημαίνει ότι το «τιμόνι» δεν το κρατούν ούτε αποκλειστικά οι αποφάσεις της Fed ούτε οι τιμές του πετρελαίου. Αντιθέτως, κεντρικό ρόλο παίζουν οι προσδοκίες για πιο μόνιμο πληθωρισμό και η ενισχυμένη συμμετοχή των retail επενδυτών.
Συνέντευξη στον Χρήστο Θ. Παναγόπουλο
Ποιος κρατάει σήμερα το τιμόνι των αγορών; Οι αποφάσεις της Fed ή οι τιμές του πετρελαίου;
Αυτή τη στιγμή ούτε το ένα ούτε το άλλο. Το «τιμόνι» των αγορών το κρατάει ένα πάρα πολύ ισχυρό κύμα των τελευταίων ετών, αυτό των retail επενδυτών, και, ως έναν βαθμό, ειδικά στις μετοχικές αγορές, οι προσδοκίες για τον πληθωρισμό.
Υπάρχουν πάρα πολλοί εκεί έξω, ακόμη και δικοί μου πελάτες, οι οποίοι βλέπουν τις επενδύσεις ως άμυνα απέναντι σε αυτό που πλέον αντιλαμβάνονται ως πιο μόνιμο πληθωρισμό. Ξέρετε, η προηγούμενη γενιά μεγάλωσε με απουσία πληθωρισμού. Οπότε, οι επενδύσεις ή κάτι που να αποδίδει περισσότερο από τον πληθωρισμό δεν φάνταζαν απαραίτητες.
Όταν όμως έχεις σταθερά πληθωρισμό, όχι στο 1,5%, αλλά στο 3,5% ή στο 4%, και ο πληθωρισμός που αισθάνεσαι στην τσέπη σου και στο σούπερ μάρκετ μπορεί να είναι υψηλότερος από τον επίσημο, αντιλαμβάνεστε ότι αυτό οδηγεί περισσότερο retail κόσμο στις επενδύσεις. Και το ίδιο ισχύει, βεβαίως, και για τους θεσμικούς επενδυτές. Τα μετρητά δεν είναι βιώσιμη επένδυση, όταν έχεις πληθωρισμό 3% ή 4%.
Οπότε, το νούμερο ένα είναι ο πληθωρισμός και το νούμερο δύο είναι η πρόσβαση του retail κοινού σε όλες αυτές τις πλατφόρμες, οι οποίες, τουλάχιστον στο εξωτερικό, έχουν δημιουργήσει μια ισχυρή επενδυτική κουλτούρα.
Παρά την άνοδο τιμών ενέργειας, την αναζωπύρωση του πληθωρισμού, την γεωπολιτική αβεβαιότητα και τις ανησυχίες για τα CAPEX στην Τεχνητή Νοημοσύνη, οι αγορές αντιδρούν με νέα υψηλά; Πώς το εξηγείτε;
Είναι ακριβώς ο ίδιος λόγος. Όταν φοβάσαι τον πληθωρισμό, βλέπεις πλέον ως διέξοδο την επένδυση.
Η δε μοντέρνα γενιά των επενδυτών έχει μάθει να αγοράζει την πτώση. Αυτό, στο 90% των περιπτώσεων, λειτουργεί μια χαρά. Το να αγοράζει κανείς την πτώση θα οδηγήσει ουσιαστικά σε απώλεια χρημάτων μόνο σε περίπτωση μεγάλης κρίσης.
Τώρα, να βάλω έναν μικρό αστερίσκο. Το να αγοράζει κανείς την πτώση —και αυτό εξηγεί πάρα πολλά πράγματα— λειτουργεί μια χαρά σε εποχές, κατά τις οποίες είμαστε σίγουροι για το λεγόμενο «Fed put», δηλαδή τη δέσμευση της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ να βοηθάει τις αγορές, όταν τα πράγματα είναι δύσκολα.
Όμως πλέον βρισκόμαστε, όχι μόνο σε μια μεταβατική περίοδο στη Fed, αλλά και σε ένα κάπως πρωτόγνωρο καθεστώς. Με δεδομένη, τουλάχιστον από την Τετάρτη, την παραμονή του Τζερόμ Πάουελ στο Διοικητικό Συμβούλιο της Fed για αόριστο χρονικό διάστημα, ο Πάουελ μπορεί να λειτουργήσει ως «σκιώδης» πρόεδρος της Fed. Θα συσπειρώσει γύρω του κάποια από τα παλαιότερα μέλη και έτσι δεν θα αφήσει τον Κέβιν Γουόρς να επιβάλει κάποιες από τις αλλαγές που θέλει, συμπεριλαμβανομένων των χαμηλότερων επιτοκίων.
Άρα, λοιπόν, όταν η αγορά —και αυτό είναι πάρα πολύ σημαντικό— προσπαθήσει να δοκιμάσει τον καινούριο πρόεδρο της Fed σε έναν-δύο μήνες, αυτός θα έχει λιγότερη δύναμη απ’ όση είχε οποιοσδήποτε προκάτοχός του, ώστε να αποδείξει, αν θέλει βέβαια, και να δώσει τα διαπιστευτήριά του στις αγορές, ότι «εγώ είμαι εδώ για να βοηθάω».
Βρισκόμαστε, λοιπόν, σε αυτό το ιδιότυπο καθεστώς, το οποίο μπορεί να καθιστά τις αγορές πιο επικίνδυνες σε κάθε υποχώρηση.
Ποιοι είναι, κατά την άποψή σας, οι μεγαλύτεροι κίνδυνοι για τα χρηματιστήρια και τα ομόλογα;
Ο νούμερο ένα κίνδυνος, νομίζω, είναι η πιθανή αστάθεια στη Fed.
Ο δεύτερος – και αυτός που μπορεί να γυρίσει τις μετοχικές αγορές – είναι ο κίνδυνος από την Τεχνητή Νοημοσύνη.
Βλέπουμε το τελευταίο διάστημα αθέτηση υποσχέσεων για μεγάλες επενδύσεις και επενδυτικές αποφάσεις στον κλάδο της AI – δηλάδη στο Capital Expenditure (CAPEX). Βλέπουμε πάνω από τα μισά data centers, τα οποία ήταν να γίνουν φέτος, είτε να ακυρώνονται ως projects είτε να καθυστερούν. Άρα, λοιπόν, το νούμερο δύο ρίσκο είναι ότι όλη αυτή η υπερεπένδυση στην Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί τελικά να μην αποδίδει.
Ο τρίτος κίνδυνος είναι μια ομολογιακή κρίση, με επίκεντρο είτε την Αμερική είτε τη Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο.
Δεν μιλάμε πολύ γι’ αυτά, αλλά η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο βρίσκονται στο μάτι του κυκλώνα σε όρους ομολογιακής αγοράς εδώ και αρκετά χρόνια —τουλάχιστον δύο χρόνια— και τα πράγματα γίνονται όλο και χειρότερα.
Στην Αγγλία μπορεί να έχουμε ακόμη και αλλαγή κυβέρνησης, με απρόβλεπτες συνέπειες για την αγορά χρέους. Ομοίως και στη Γαλλία. Απλώς εκεί έχουμε συνηθίσει σε μια κατάσταση αστάθειας και ελαφράς ακυβερνησίας, αλλά κάποια στιγμή μπορούν να αντιδράσουν οι ομολογιακές αγορές.
Οπότε, συνοψίζοντας, εγώ βλέπω αυτά τα τρία: τη Fed, την Τεχνητή Νοημοσύνη και, κυρίως, το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Γαλλία ως πιθανά ρήγματα για τις παγκόσμιες ομολογιακές αγορές.
Πόσο ορατός είναι ο κίνδυνος στασιμοπληθωρισμού και πώς θα αντιδρούσαν οι κεντρικές τράπεζες, για να τον αποτρέψουν;
Κατ’ αρχάς, να πούμε ότι, άπαξ και υπάρχει στασιμοπληθωρισμός, είναι πάρα πολύ δύσκολο οι κεντρικές τράπεζες να κάνουν οτιδήποτε για να τον αποτρέψουν.
Είναι ένα φαινόμενο το οποίο μπορεί να είναι σχετικά προσωρινό, αλλά δεν μπορείς να κάνεις πολλά από πλευράς επιτοκίων. Πρέπει να αποφασίσεις αν θα «χτυπήσεις» την ανάπτυξη ή αν θα «χτυπήσεις» τον πληθωρισμό. Στην Ευρώπη είναι αρκετά ορατό το φάσμα του στασιμοπληθωρισμού.
Στην Αμερική είναι πολύ λιγότερο ορατό, γιατί, πρώτον, υπάρχουν πάρα πολύ μεγαλύτερες επενδύσεις στον τομέα της Τεχνολογίας και, δεύτερον, εκεί βλέπουμε πολύ δυνατότερη ανάπτυξη. Δηλαδή, με ανάπτυξη στο 2,3%, όπως αναμένουν μέχρι το τέλος του έτους, είναι πάρα πολύ δύσκολο να πάει η ανάπτυξη στο μηδέν, ώστε να πεις ότι υπάρχει το στοιχείο του στασιμοπληθωρισμού.
Η Αμερική θα έχει αυτό που λέμε «inflationary boom», δηλαδή πληθωριστική ανάπτυξη. Θα έχει πληθωρισμό, αλλά θα έχει και ανάπτυξη.
Η Ευρώπη θα έχει όλον τον πληθωρισμό που θα μας έρθει από τα Στενά του Ορμούζ και από την εξάρτησή μας από τους εισαγόμενους υδρογονάνθρακες, χωρίς να έχει την ανάπτυξη. Οπότε, ναι, εκεί μπορεί να δούμε στασιμοπληθωρισμό στην Ευρώπη. Το ίδιο ισχύει και για το Ηνωμένο Βασίλειο.
Το ζήτημα σχετικά με το ενεργειακά εμπορεύματα, δηλαδή το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο και το LNG δεν αφορά πλέον την τιμή τους αλλά την διαθεσιμότητα και επάρκεια τους. Πόσο τραυματισμένες θα βγουν από τον πόλεμο οι συγκεκριμένες εφοδιαστικές αλυσίδες, και πόσος χρόνος θα απαιτηθεί για την πλήρη αποκατάσταση τους;
Οι εφοδιαστικές αλυσίδες, με δεδομένο και τον αμερικανικό εμπορικό πόλεμο, βάλλονται πανταχόθεν. Οπότε το θέμα δεν είναι μόνο πόσο τραυματισμένες θα βγουν από τον πόλεμο, αλλά πόσο αλλοιωμένες θα βγουν από ένα εξαιρετικά δύσκολο, περίεργο και πολύ προκλητικό καθεστώς. Ένα χειρότερο γεωπολιτικό και γεωοικονομικό περιβάλλον, το οποίο χειροτερεύει συστηματικά τους τελευταίους μήνες.
Για να σας δώσω, λοιπόν, μια απάντηση, δεν νομίζω ότι θα βγουν αλώβητες. Μακροπρόθεσμα δεν νομίζω ότι θα βγουν αλώβητες. Θα βγουν αλλαγμένες. Και αυτό που ελπίζουμε είναι οι εταιρείες να έχουν πλέον χτίσει αυτή την ανθεκτικότητα, προκειμένου να μπορέσουν να ανταποκριθούν σε πιο δύσκολες συνθήκες στις εφοδιαστικές αλυσίδες.
Πώς εκτιμάτε ότι θα εξελιχθούν τα πράγματα στη Fed; Θα αλλάξει η πολιτική της μετά την αποχώρηση Πάουελ; Θα μειωθεί ο βαθμός ανεξαρτησίας της από το Λευκό Οίκο; Σε τι συμπεράσματα οδηγείστε, μελετώντας τα πρακτικά των συνεδριάσεων της FOMC;
Ξέρετε, υπάρχει μια απόσταση ανάμεσα στον μύθο που θέλει τη Fed να έχει τέλεια ανεξαρτησία και στην πραγματικότητα, η οποία λέει ότι η Fed είχε πάντα μια ανοιχτή πόρτα με το Υπουργείο Οικονομικών. Αν μη τι άλλο, τον τελευταίο ενάμιση χρόνο αυτή η πόρτα είναι λίγο πιο κλειστή από ό,τι ήταν συνήθως. Και ο Λευκός Οίκος προσπαθεί να την ξανανοίξει.
Για καλό λόγο είναι κλειστή, γιατί οι απαιτήσεις του Λευκού Οίκου δεν μπορούν να πραγματοποιηθούν από μια κεντρική τράπεζα χωρίς να διακυβευτεί το κύρος της.
Αν θεωρώ ότι αυτό θα αλλάξει με τον Κέβιν Γουόρς; Αυτό που νομίζω ότι θα γίνει είναι πως θα υπάρξει μεγαλύτερη συνεννόηση. Όσο παράξενο κι αν ακούγεται, νομίζω ότι, τελικά, μόλις ξεπεράσουμε την περίοδο της αβεβαιότητας —η οποία συνδέεται με την αποχώρηση κάθε προέδρου της Fed, ας μη γελιόμαστε— μια ανοιχτή πόρτα ανάμεσα στο Υπουργείο Οικονομικών και τη Fed θα είναι χρήσιμη.
Διατηρώ, βεβαίως, ως προς αυτό που λέω, έναν βαθμό αβεβαιότητας, δεδομένου ότι αν ο Κέβιν Γουόρς δεν καταφέρει να πείσει το υπόλοιπο Συμβούλιο της Fed να μειώσει γρήγορα τα επιτόκια, μπορεί, όσο παράξενο κι αν φαίνεται, να βρεθεί άμεσα στο στόχαστρο του Προέδρου των ΗΠΑ.
Θεωρώ, λοιπόν, ότι η Fed θα χάσει την ανεξαρτησία της; Δύσκολα. Ακριβώς επειδή είναι τόσο θεσμοθετημένη η ανεξαρτησία της, ακόμη κι ένας άνθρωπος τοποθετημένος από τον Ντόναλντ Τραμπ μπορεί πολύ απλά να αυτονομηθεί και να προσπαθήσει να επιβάλει τη δική του πολιτική.
Υπάρχει και ένα δεύτερο ανάχωμα, που είναι η ίδια η δομή της Fed, με 12 ανεξάρτητα μέλη να ψηφίζουν κάθε φορά, ενώ η ψήφος του προέδρου είναι απλώς μία ψήφος.
Ο πρόεδρος έχει μόνο το δικαίωμα να θέτει την ατζέντα, να έχει μία ψήφο και να μιλάει στα media με κάπως μεγαλύτερο βάρος από όλους τους υπόλοιπους. Οπότε δεν βλέπω πώς ο Κέβιν Γουόρς θα καταφέρει εκ των έσω —γιατί αυτό είναι που φοβούνται όλοι— να ρίξει το «κάστρο» της Fed.
* O Γιώργος Λαγαρίας είναι Chief Economist της Forvis Mazars Financial Planning UK.
