Loading Text-to-Speech...
Στις 27 Ιουλίου του 1990 οι ολοένα και αυστηρότεροι κανονισμοί εκπομπών και ασφαλείας οδήγησαν στην παύση της παραγωγής του Citroen 2CV, ενός θρυλικού μοντέλου που κατάφερε να παραμείνει στη ζωή για περισσότερο από 40 χρόνια.
Το τελευταίο κομμάτι που κύλησε από τη γραμμή του εργοστασίου στο Μανγκουάλντε της Πορτογαλίας ήταν ένα γκρι Charleston. Eκτοτε, η συζήτηση για την αναβίωση του μοντέλου δεν σταμάτησε ποτέ, χωρίς όμως η Citroen να αφήνει έστω και μια μικρή χαραμάδα ελπίδας ως προς το ενδεχόμενο επιστροφής του 2CV. Πάγια θέση της γαλλικής εταιρείας ήταν πως για τα νέα της μοντέλα αντλούσε μεν έμπνευση από την κληρονομιά της, υπενθύμιζε όμως ότι το DNA της βασιζόταν στην καινοτομία και κατ’ ανάγκη το βλέμμα της ήταν στραμμένο προς το μέλλον. Aρα, η ιδέα της αναβίωσης ενός παλιού μοντέλου ήταν εκ των πραγμάτων ξένη προς αυτή τη φιλοσοφία.
Η μεγάλη ανατροπή
Κι όμως, πριν από μερικές βδομάδες αυτή η στρατηγική της εταιρείας ανατράπηκε, καθώς ο νέος επικεφαλής της μάρκας, Ξαβιέ Σαρντόν, επιβεβαίωσε ότι το 2CV επιστρέφει.
Δεν θα πρόκειται, όπως διευκρίνισε, για μια απλή άσκηση νοσταλγίας, αλλά για μια σύγχρονη ερμηνεία των αξιών που έκαναν το αυθεντικό μοντέλο μοναδικό, όπως απλότητα, προσιτό κόστος και μετακίνηση απαλλαγμένη από καθετί περιττό.
Σύμφωνα με τις πρώτες πληροφορίες, το νέο μοντέλο θα είναι αμιγώς ηλεκτρικό, θα κατασκευάζεται στην Ευρώπη και θα τοποθετηθεί στην αγορά ως ένα από τα οικονομικότερα ηλεκτρικά αυτοκίνητα της κατηγορίας του.
Η είδηση, φυσικά, έκανε τον γύρο του κόσμου, με τα σχόλια των μέσων ενημέρωσης αλλά και του κοινού να επισημαίνουν αυτή την αλλαγή στρατηγικής της γαλλικής εταιρείας. Ο λόγος της συγκεκριμένης στροφής παραπέμπει σαφώς στα στρατόπεδα των ανταγωνιστών της. Η Renault απέδειξε με το νέο Renault 5 ότι ένα αυτοκίνητο μπορεί να αντλεί εμφανή σχεδιαστική έμπνευση από το παρελθόν χωρίς να δείχνει παρωχημένο. Ακολούθησε το Renault 4 και η επιστροφή του Twingo.
Σύμφωνα με τις πρώτες πληροφορίες, το νέο μοντέλο θα είναι αμιγώς ηλεκτρικό, θα κατασκευάζεται στην Ευρώπη και θα τοποθετηθεί στην αγορά ως ένα από τα οικονομικότερα ηλεκτρικά αυτοκίνητα της κατηγορίας του.
Το 2CV δεν σχεδιάστηκε για να εντυπωσιάσει, αλλά για να εξυπηρετήσει τις μεταφορικές ανάγκες της εποχής του.
The Fiat, πολύ νωρίτερα, είχε δείξει με το 500 ότι ένα ιστορικό όνομα μπορεί να μετατραπεί σε εξαιρετικά επιτυχημένο σύγχρονο προϊόν. Εκεί λοιπόν όπου παλαιότερα το retro design αντιμετωπιζόταν με επιφυλακτικότητα, σήμερα θεωρείται ένας αποτελεσματικός τρόπος να δημιουργηθεί ένας άμεσος συναισθηματικός δεσμός με τον αγοραστή.
Το αυτοκίνητο που γεννήθηκε από μια ανάγκη
Το αυθεντικό 2CV παρουσιάστηκε το 1948 ως απάντηση σε ένα εξαιρετικά συγκεκριμένο κοινωνικό πρόβλημα. Το «Deux Chevaux» δεν αναφερόταν στην πραγματική ισχύ του κινητήρα, αλλά στη γαλλική φορολογική κατηγορία στην οποία εντασσόταν.
Το TPV (Toute Petite Voiture), ο πρόδρομος του 2CV, σχεδιάστηκε πριν από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο με έναν ξεκάθαρο στόχο: να προσφέρει προσιτή αυτοκίνηση σε ανθρώπους που μέχρι τότε δεν είχαν πρόσβαση σε αυτήν.
Η μεταπολεμική Γαλλία χρειαζόταν ένα αυτοκίνητο φθηνό, ελαφρύ, εύκολο στη συντήρηση και ικανό να εξυπηρετήσει ανθρώπους που μέχρι τότε δεν είχαν πρόσβαση στην αυτοκίνηση. Η περίφημη απαίτηση του Πιερ Μπουλανζέ, του τότε επικεφαλής της Citroen, να μπορεί να μεταφέρει τέσσερις αγρότες με τα καπέλα τους και ένα καλάθι αυγά μέσα από ένα οργωμένο χωράφι χωρίς να σπάσει ούτε ένα, έχει μείνει στην ιστορία περισσότερο ως χαριτωμένη ιστορία παρά ως μια εξαιρετικά σαφής περιγραφή μιας κοινωνικής ανάγκης εκείνης της εποχής.
Εκεί λοιπόν όπου παλαιότερα το retro design αντιμετωπιζόταν με επιφυλακτικότητα, σήμερα θεωρείται ένας αποτελεσματικός τρόπος να δημιουργηθεί ένας άμεσος συναισθηματικός δεσμός με τον αγοραστή
Το συγκεκριμένο αυτοκίνητο δεν ήταν αποτέλεσμα αναζήτησης εντυπωσιακών επιδόσεων ή αισθητικής πρωτοτυπίας, αλλά η πιο καθαρή έκφραση της λειτουργικότητας, καθώς κάθε γραμμή του, κάθε τεχνική επιλογή, κάθε κιλό που εξοικονομήθηκε υπηρετούσαν έναν συγκεκριμένο σκοπό. Και ίσως ακριβώς γι’ αυτό κατάφερε να ξεπεράσει την εποχή του.
Σχεδόν ογδόντα χρόνια αργότερα, η ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία βρίσκεται μπροστά σε μια εξίσου μεγάλη πρόκληση, καθώς η ηλεκτροκίνηση εξελίσσεται με ταχύτητα, όμως παραμένει ακριβή για μεγάλο μέρος του αγοραστικού κοινού. Η ανάγκη για ένα πραγματικά προσιτό, απλό και έξυπνο όχημα επανέρχεται στο προσκήνιο με τρόπο που θυμίζει έντονα τη μεταπολεμική περίοδο.
Η διαπίστωση αυτή αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον όταν ακούει κανείς την άποψη του Πατρίκ Ζιρό (Patrick Giraud), ο οποίος έχει αφιερώσει ολόκληρη την επαγγελματική του ζωή στον σχεδιασμό αυτοκινήτων και διατηρεί μια ιδιαίτερη σχέση με το 2CV. Απόφοιτος του Royal College of Art και κάτοχος του Giugiaro Award, έχει συνεργαστεί με μεγάλες αυτοκινητοβιομηχανίες, ενώ σήμερα εξακολουθεί να διδάσκει στο Royal College of Art. Τον γνώρισα πριν από δεκατέσσερα χρόνια, μέσω του Ελληνα σχεδιαστή αυτοκινήτων Σωτήρη Κοβού, όταν ερευνούσα την ιστορία του Enfield 8000.
Δεν είχε ούτε μία γραμμή επάνω του που να υπάρχει μόνο για λόγους αισθητικής. Ολα είχαν λόγο ύπαρξης. Αυτό είναι που το έκανε τόσο αληθινό
«Το 2CV με ενδιέφερε πάντα. Ηταν το πρώτο μου αυτοκίνητο όταν ήμουν φοιτητής τη δεκαετία του ’80. Εχω υπέροχες οδηγικές αναμνήσεις από εκείνη την περίοδο. Ηταν ένα αυτοκίνητο γεμάτο συναίσθημα, αλλά ταυτόχρονα απίστευτα προηγμένο ως προς την ελαχιστοποίηση του βάρους του και την απόδοσή του». Οταν ζήτησα από τον Πατρίκ να περιγράψει τι ακριβώς ήταν εκείνο που έκανε το αυτοκίνητο τόσο ξεχωριστό, απαντά χωρίς δεύτερη σκέψη: «Ηταν ειλικρινές. Δεν προσπαθούσε να γίνει κάτι που δεν ήταν. Δεν είχε ούτε μία γραμμή επάνω του που να υπάρχει μόνο για λόγους αισθητικής. Ολα είχαν λόγο ύπαρξης. Αυτό είναι που το έκανε τόσο αληθινό».
Η πραγματική κληρονομιά του 2CV δεν είναι οι καμπύλες του αμαξώματος αλλά η ιδέα ότι ένα αυτοκίνητο μπορεί να σχεδιαστεί γύρω από τις πραγματικές ανάγκες των ανθρώπων. Αυτό είναι το στοίχημα που καλείται να κερδίσει και ο σύγχρονος διάδοχός του.
Στην πραγματικότητα, το 2CV δεν σχεδιάστηκε ποτέ για να εντυπωσιάσει. Η υφασμάτινη οροφή, τα λεπτά πάνελ του αμαξώματος, οι μεγάλες διαδρομές της ανάρτησης, ακόμη και η χαρακτηριστική του σιλουέτα, ήταν αποτέλεσμα μιας σειράς τεχνικών επιλογών που υπηρετούσαν έναν συγκεκριμένο στόχο, γι’ αυτό και δεν θύμιζε κανένα άλλο αυτοκίνητο της εποχής του.
«Εμοιαζε σχεδόν με ζωντανό οργανισμό. Δεν το φοβόσουν. Δεν σε κρατούσε σε απόσταση. Ηθελε να ζήσεις μαζί του», αναφέρει χαρακτηριστικά ο Ζιρό.
Το 2CV δεν αγαπήθηκε μόνο επειδή ήταν οικονομικό ή πρακτικό, αλλά διότι δημιουργούσε μια διαφορετική σχέση με τον ιδιοκτήτη του. Ηταν ένα αυτοκίνητο που μπορούσες να επισκευάσεις μόνος σου, να τροποποιήσεις, να προσαρμόσεις στις ανάγκες σου χωρίς να αισθάνεσαι ότι παρεμβαίνεις σε ένα πολύπλοκο τεχνολογικό σύστημα. «Το 2CV σου έλεγε “κάνε ό,τι θέλεις μαζί μου”».
Αν και οι επιδόσεις του ήταν περιορισμένες, ακόμα και με τα δεδομένα της εποχής του, κατάφερνε να μετατρέπει σε μια ξεχωριστή εμπειρία ακόμη και την πιο απλή διαδρομή. «Δεν είχε σημασία πόσο γρήγορα πήγαινες. Σημασία είχε ότι ένιωθες κάθε στιγμή πως οδηγείς πραγματικά. Το αυτοκίνητο επικοινωνούσε μαζί σου». Οι μεγάλες κλίσεις του αμαξώματος, ο χαρακτηριστικός ήχος του δικύλινδρου κινητήρα, ο τρόπος που η ανάρτηση διαχειριζόταν τις ανωμαλίες του δρόμου, όλα συνέβαλλαν ώστε η οδήγηση να γίνεται μια διαρκής συνομιλία ανάμεσα στον άνθρωπο και τη μηχανή.
Σήμερα, αντίθετα, τα περισσότερα νέα μοντέλα αποτελούν προϊόν σύνθετων οργανωτικών δομών, εμπορικών συμβιβασμών και αμέτρητων εγκρίσεων
Πίσω από το 2CV βρίσκονταν δύο εξαιρετικά ισχυρές προσωπικότητες, ο αεροναυπηγός Αντρέ Λεβέβρ στη μηχανολογική εξέλιξη και ο γλύπτης Φλαμίνιο Μπερτόνι στη σχεδίαση. Η συνεργασία τους δημιούργησε ένα αυτοκίνητο με ενιαία προσωπικότητα, όπου η αισθητική και η μηχανολογία υπηρετούσαν ακριβώς την ίδια ιδέα. Στο σημείο αυτό ο Πατρίκ Ζιρό θυμάται μια φράση του Αλεκ Ισιγόνις, του δημιουργού του Mini: «Μεγάλη είναι οποιαδήποτε ομάδα αποτελείται από περισσότερα από δύο άτομα». Αυτός είναι και ο λόγος που τα εμβληματικά αυτοκίνητα της μεταπολεμικής περιόδου έφεραν έντονα την προσωπικότητα των δημιουργών τους. Σήμερα, αντίθετα, τα περισσότερα νέα μοντέλα αποτελούν προϊόν σύνθετων οργανωτικών δομών, εμπορικών συμβιβασμών και αμέτρητων εγκρίσεων. Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι τεχνικά άρτιο, όμως σπανίως διαθέτει την καθαρότητα μιας ιδέας που διατρέχει ολόκληρο το προϊόν.
Σχεδιάζοντας τον διάδοχο του 2CV
Ουσιαστικά, η ιδέα ενός αντικαταστάτη του 2CV συνέχισε να εξελίσσεται, σιωπηλά, στις περισσότερες σχολές σχεδιασμού, πολύ πριν η ίδια η εταιρεία αποφασίσει να την ξαναφέρει στο προσκήνιο. Ο Πατρίκ Ζιρό είχε κι αυτός με τη σειρά του επιχειρήσει να απαντήσει στο ίδιο ερώτημα που απασχολεί σήμερα τη γαλλική εταιρεία.
Το Citroen V (Ville et Voyage), η πρόταση που παρουσίασε ο Πατρίκ Ζιρό το 1994 ως φοιτητής του Royal College of Art, επιχειρούσε να μεταφέρει τη φιλοσοφία του 2CV στον 21ο αιώνα, σχεδιάζοντας ένα ελαφρύ, απλό και διαχρονικό οικογενειακό αυτοκίνητο.
Ακόμη και το εσωτερικό του Citroen V ακολουθούσε τη λογική του 2CV, όπου κυριαρχούν η απλότητα και η λειτουργικότητα.
Πώς σχεδιάζεις τον διάδοχο ενός αυτοκινήτου που έχει γίνει σύμβολο; Ως φοιτητής ακόμη στο Royal College of Art, στις αρχές της δεκαετίας του ’90, παρουσίασε το Citroen V (Ville et Voyage – Πόλη & Ταξίδι), μια προσωπική του πρόταση για το πώς θα μπορούσε να εξελιχθεί η φιλοσοφία του 2CV στον 21ο αιώνα. «Ηθελα να σχεδιάσω ένα οικογενειακό αυτοκίνητο, ελαφρύ και απλό όπως το αρχικό 2CV. Ενα αυτοκίνητο που θα μπορούσε να εξελίσσεται μαζί με την τεχνολογία, χωρίς να χάνει την ταυτότητά του».
Το Citroen V βασιζόταν σε μια modular αρχιτεκτονική με πολλαπλές επιλογές κινητήρων. Πάνω απ’ όλα όμως εξέφραζε την ιδέα ενός αυτοκινήτου που θα είχε μεγάλη διάρκεια ζωής, εξελισσόμενο μαζί με την τεχνολογία αντί να αντικαθίσταται από ένα εντελώς νέο μοντέλο.
«Προσωπικά θεωρώ ότι η Citroen έκανε λάθος επιμένοντας διαρκώς να δημιουργεί νέα προϊόντα και να κυνηγάει την πρωτοτυπία με κάθε κόστος. Βέβαια, εγώ δεν είμαι ένας συνηθισμένος σχεδιαστής. Προέρχομαι περισσότερο από τον χώρο της γλυπτικής, όπως ο Μπερτόνι. Ισως γι’ αυτό βλέπω τα πράγματα διαφορετικά. Δεν έχω κανένα πρόβλημα με την ιδέα ενός αυτοκινήτου που εξελίσσεται σταδιακά μέσα στον χρόνο, ακριβώς όπως η Porsche 911, το Volkswagen Golf ή ακόμα η Mercedes G-Class. Αυτά είναι αυτοκίνητα που παραμένουν στην παραγωγή επί δεκαετίες και βελτιώνονται συνεχώς. Για μένα, όσο περισσότερο ζει ένα προϊόν, τόσο πιο ενδιαφέρον γίνεται. Φυσικά, αυτή η φιλοσοφία έρχεται σε σύγκρουση με τη λογική της μόδας. Η μόδα ζητά συνεχώς κάτι νέο».
Το πρωτότυπο Citroen REVOLTe του 2009 αποτέλεσε την πρώτη σοβαρή ένδειξη ότι η γαλλική εταιρεία πειραματιζόταν με την ιδέα μιας σύγχρονης ερμηνείας του 2CV. Παρά τις εμφανείς σχεδιαστικές αναφορές, η Citroen επέμενε τότε ότι δεν επρόκειτο για προάγγελο ενός νέου 2CV, θέση που διατήρησε έκτοτε για περισσότερο από δεκαπέντε χρόνια.
Ο ίδιος θεωρεί πως είναι λάθος να αλλάζεις το προϊόν σου κάθε λίγα χρόνια. «Λες ότι σέβεσαι την ιστορία της μάρκας, αλλά στην πράξη δεν την αξιοποιείς πραγματικά. Η συνεχής αναζήτηση του καινούργιου μπορεί να γίνει παγίδα. Κάποια στιγμή δεν αντιλαμβάνεσαι καν ότι έχεις χάσει τον δρόμο σου».
Ταυτόχρονα εκφράζει τον προβληματισμό του ως προς το τι θα αντιπροσωπεύει το μελλοντικό 2CV. «Μπορούν εύκολα να κατασκευάσουν ένα σύγχρονο αυτοκίνητο που να θυμίζει αισθητικά το παλιό 2CV. Αυτό είναι το εύκολο. Το δύσκολο είναι να δημιουργήσουν ένα αυτοκίνητο το οποίο να μπορείς να το χαρείς ακριβώς επειδή είναι τόσο απλό, επειδή είναι οικονομικό στην αγορά και συνολικά προσιτό στη χρήση».
Δικαίως, λοιπόν ανησυχεί μήπως η Citroen ακολουθήσει τον δρόμο της αναβίωσης του Renault 4, το οποίο θεωρεί πως τεχνολογικά είναι ένα πολύ προηγμένο αυτοκίνητο, στην πραγματικότητα όμως δεν έχει σχέση με το αυθεντικό «Κατρέλ». «Είναι ένα καλό αυτοκίνητο, αλλά μοιάζει περισσότερο με ανταγωνιστή του Mini. Το αρχικό Renault 4 ήταν κάτι πολύ πιο βασικό, πολύ πιο λιτό. Ενα αυτοκίνητο που μπορούσε να πάει παντού. Αν το νέο 2CV θα μπορεί ακόμη να μεταφέρει στο πίσω μέρος ένα καλάθι με αυγά χωρίς να σπάσουν, διασχίζοντας ένα λασπωμένο χωράφι και ο οδηγός να συνεχίσει να αισθάνεται ότι το αυτοκίνητο κάνει ακριβώς αυτό για το οποίο δημιουργήθηκε, τότε η Citroen θα έχει πετύχει τον στόχο της».
Προφανώς η εν λόγω φράση του Ζιρό εμπεριέχει έναν συμβολισμό. Οπως το πρώτο 2CV σχεδιάστηκε για να καλύψει μια συγκεκριμένη ανάγκη της εποχής του, έτσι και ο σύγχρονος διάδοχός του θα κριθεί, όχι από το πόσο πιστά θα αναπαραγάγει τη μορφή του αρχέτυπου, αλλά από το κατά πόσο θα καταφέρει να δώσει μια εξίσου ουσιαστική απάντηση στις απαιτήσεις του σήμερα. Αν το πετύχει, θα μπορεί ίσως να προκαλεί το ίδιο αυθόρμητο χαμόγελο που εξακολουθεί να γεννά το αυθεντικό 2CV κάθε φορά που εμφανίζεται στον δρόμο.
Το μεγάλο επίτευγμα του 2CV δεν ήταν η μορφή του, αλλά η ειλικρίνειά του. Δεν προσπαθούσε να είναι κάτι διαφορετικό από αυτό που πραγματικά ήταν.
