Imagine yourself with three and four decades at work, counting backwards to retire. When the longing time of retirement finally arrives, after a few months you look for job ads. This is a situation that more and more people in the Western world are experiencing. From the US and Britain, to Germany and Greece, the phenomenon of persons employed by pensioners It is no longer an exception, but an established trend.
It is so widespread that it has acquired its own name: it is called unretirement – a term that could be attributed to Greek as «retirement».
Back to work... because of necessity.
In the US, about 6.7% of pensioners have returned to the workforce, according to surveys by the AARP (American Pensioners' Union) and Boston College. Of these nearly half report as the main cause of returning to work the increasing cost of living.
This percentage relates only to those who are not in receipt of the aid. «from-retired». The percentage of Americans in retirement age (from 65 years of age and above) who remain at work is close to 20%, nearly 12 million people.
The median income of persons over 65 with a full pension in the US is about $26,770 a year. Over half the pensioners have an annual income of under $20,500, from social security.
This amounts to EUR 17,600. In proportion to the cost of living in the US, the state pension is marginally above the poverty threshold. For example, only medical expenses paid out of their pocket by persons 65+ years old are about $7,800 a year, almost 30% of the average pension. An average mortgage mortgage loan ranges from $2,000 to $3,000 a month, almost as much as the total of an average pension or more.
Under these circumstances, work up to deep age is a one - way street for Americans who have housing or medical debts on their backs, even if they have a private insurance program.
Ακόμα πιο μαζική είναι η τάση της «αποσυνταξιοδότησης» στη Βρετανία. Πρόσφατη έρευνα της ασφαλιστικής εταιρείας Standard Life έδειξε ότι 1 στους 6 συνταξιούχους έχει ήδη επιστρέψει στην αγορά εργασίας ή σκέφτεται σοβαρά να το κάνει. Οι 3 στους 10 αναφέρουν χαμηλότερο βιοτικό επίπεδο από ό,τι όταν εργάζονταν.
Ο ένας στους τρεις εργαζόμενους συνταξιούχους στην Ελλάδα είναι αγρότης
Τι ισχύει στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα οι εργαζόμενοι συνταξιούχοι αυξάνονται με γεωμετρική πρόοδο. Σύμφωνα με στοιχεία του e-ΕΦΚΑ για τον Μάρτιο του 2026, οι δηλώσεις εργασίας συνταξιούχων πλησιάζουν τις 300.000. Είναι δέκα φορές περισσότερες από ό,τι πριν την αλλαγή του θεσμικού πλαισίου το 2024, όταν καταργήθηκε η οριζόντια περικοπή 30% στη σύνταξη όσων εργάζονταν.
Η δουλειά ως τα γεράματα έχει υψηλό τίμημα, ιδίως για όσους κάνουν χειρωνακτική εργασία
Η κοινή ρίζα του φαινομένου σε όλες τις χώρες είναι το χάσμα ανάμεσα στο κόστος ζωής και στο εισόδημα που αποφέρει η σύνταξη.
Στην Ελλάδα οι έξι στις δέκα συντάξεις είναι κάτω από 1000 ευρώ. Η μέση κύρια σύνταξη φθάνει μόλις τα 865 ευρώ και η μέση επικουρική τα 196 ευρώ.
Η εθνική σύνταξη βάσης διαμορφώνεται σήμερα στα 446,87 ευρώ για όσους έχουν 20 χρόνια ασφάλισης.
Δουλειά ως τα γεράματα
Για τους αγρότες, που οι συντάξεις τους είναι σχεδόν «συμβολικές», η δουλειά στο χωράφι δεν σταματά ούτε όταν αρχίσουν τα αρθριτικά. Σχεδόν ο ένας στους τρεις εργαζόμενους συνταξιούχους, απασχολείται ως αγρότης και εξαιρείται από την καταβολή εισφορών και πόρου απασχόλησης.
Μια άλλη αυξανόμενη κατηγορία εργαζόμενων συνταξιούχων είναι οι ελεύθεροι επαγγελματίες και αυτοαπασχολούμενοι. Καθώς οι περισσότεροι επιλέγουν, από ανάγκη, τη χαμηλότερη ασφαλιστική κατηγορία, καταδικάζονται σε συντάξεις πείνας. Η επιστροφή στην εργασία –είτε ως μισθωτοί είτε ως αυτοτελώς απασχολούμενοι – είναι ένας τρόπος να συμπληρώσουν το εισόδημά τους.
Σε αυτούς πρέπει να προσθέσουμε και τους δεκάδες χιλιάδες αυτοαπασχολούμενους που είναι κοντά στη σύνταξη ή σε συντάξιμη ηλικία και δεν μπορούν να συνταξιοδοτηθούνλόγω χρεών στον ΕΦΚΑ. Οι νέοι διακανονισμοί των 72 δόσεων, υπόσχονται να «ξεκλειδώσουν» τις συντάξεις για περίπου 50.000 οφειλέτες. Όμως οι αυστηροί όροι αποπληρωμής και οι υψηλοί τόκοι υπερημερίας, ενδέχεται να καταστήσουν και αυτή τη ρύθμιση ατελέσφορη για πολλούς.
Όμως η δουλειά ως τα γεράματα έχει υψηλό τίμημα, ιδίως για όσους κάνουν χειρωνακτική εργασία και δουλειά στην ύπαιθρο. Μια ματιά στις ηλικίες των θυμάτων σε εργατικά δυστυχήματα και ατυχήματα τα τελευταία χρόνια, αρκεί για να μας πείσει. Σύμφωνα με την έρευνα της ΟΣΕΤΕΕ, για τους θανάτους σε χώρους εργασίας, ο ένας στους τρεις νεκρούς του 2025 ήταν άνω των 60 ετών, πολλοί εξ αυτών σε ηλικίες που θα έπρεπε προ πολλού να έχουν βγει στη σύνταξη.
Νέες λύσεις και μαθήματα από το εξωτερικό
Στη Γερμανία ενώ οι baby boomers αναγκάζονται να επιστρέψουν στη δουλειά επειδή η σύνταξη δεν φτάνει, το κράτος εγκαινιάζει «πρώιμο συνταξιοδοτικό λογαριασμό», για παιδιά από 6-18 ετών, που δεν θα μπορούν να τον χρησιμοποιήσουν πριν τα 67.
Ο στόχος είναι να εκπαιδεύσει τα παιδιά και τους νέους να αποταμιεύουν για τα «ασημένια χρόνια» τους, ακόμα και πριν βγουν στον εργασιακό στίβο, με δεδομένο ότι η κρατική σύνταξη δεν θα επαρκεί και ο εργάσιμος βίος θα παρατείνεται.
Παράλληλα, ως κίνητρο για τους συνταξιούχους να παραμείνουν στη δουλειά, η Γερμανία εισήγαγε τον κανονισμό «Aktivrente» (ενεργή σύνταξη). Επιτρέπει σε όσους έχουν συμπληρώσει το όριο ηλικίας συνταξιοδότησης, να συνεχίσουν να εργάζονται, κερδίζοντας αφορολόγητο εισόδημα ως 2.000 ευρώ τον μήνα.
Πρόκειται για ένα μέτρο πρωτοφανές σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Ωστόσο δέχεται έντονη κριτική, καθώς ευνοεί κυρίως εργαζόμενους υψηλής ειδίκευσης, αποκλείοντας χειρώνακτες, αυτοαπασχολούμενους και αγρότες.
Στο εταιρικό επίπεδο, μια νέα τάση που κερδίζει έδαφος στον αγγλοσαξονικό κόσμο είναι τα λεγόμενα «returnship programs» — βραχυπρόθεσμα αμειβόμενα προγράμματα επανεισόδου για έμπειρους εργαζόμενους που επιστρέφουν στην αγορά.
Εταιρίες όπως η JPMorgan Chase, η Goldman Sachs και η Deloitte τα εφαρμόζουν ήδη, με ένα πολύ υψηλό ποσοστό, ως 85%, να μετατρέπονται σε μόνιμες θέσεις εργασίας. νας τέτοιος θεσμός στην Ελλάδα θα μπορούσε να αξιοποιήσει την τεράστια εμπειρία χιλιάδων ανθρώπων που σήμερα αναζητούν τρόπο να ξαναμπούν στην αγορά. Παράλληλα όμως θα μπορούσε να διαιωνίσει την «μάχη των γενεών» σε μια χώρα που ήδη οι νέοι της είναι από τους πιο κακοπληρωμένους της Ευρώπης.
