Οι αγορές εμπορευμάτων όσον αφορά τα αγροτικά προϊόντα βρίσκονται το τελευταίο διάστημα σε αναβρασμό. Οι αγορές πλέον τιμολογούν και ενσωματώνουν στις τιμές τους έναν πολύπλοκο συνδυασμό πολέμου, καύσωνα, στενότερων περιθωρίων παραγωγής και αυξανόμενων ενεργειακών δαπανών. Σε αντίθεση με παλαιότερες εποχές που τιμολογούσαν κάποιες μεμονωμένες και συγκυριακές ελλείψεις σε συγκεκριμένα αγροτικά προϊόντα.
Οι αγορές αγροτικών προϊόντων αρχίζουν να κινούνται σαν ο κόσμος να ανακάλυψε ξαφνικά μια ακόμη ευάλωτη και εύθραυστη εφοδιαστική αλυσίδα, που ήταν κρυμμένη στην κοινή θέα.
Ο δείκτης Bloomberg Agriculture Spot Index έχει σκαρφαλώσει στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων 36 μηνών, επεκτείνοντας μια ανοδική πορεία επτά εβδομάδων, καθώς η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, ο καύσωνας και η αβεβαιότητα των καιρικών συνθηκών συγκλίνουν αρνητικά στους σημαντικότερους διαδρόμους παραγωγής και μεταφορών του πλανήτη. Το σιτάρι έχει εκτιναχθεί πάνω από τα επίπεδα που είχαμε να δούμε από το 2023, το καλαμπόκι παρουσίασε απότομη άνοδο τον Ιούλιο, και η σόγια ακολούθησε τη δική της ανοδική τάση.
Δεν πρόκειται για μια ακόμα επανάληψη της κρίσης τροφίμων που ακολούθησε τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022. Οι παγκόσμιες αγροτικές αγορές δεν παρουσιάζουν ομοιόμορφη έλλειψη, τα ράφια των σούπερ μάρκετ δεν είναι άδεια και το κόστος του ευρύτερου «καλαθιού τροφίμων» του ΟΗΕ παραμένει αρκετά κάτω από το προηγούμενο υψηλό του. Οι επιθέσεις στη Μαύρη Θάλασσα εξακολουθούν να διαταράσσουν τη φυσική εξαγωγική ικανότητα σιτηρών της Ουκρανίας, αυξάνοντας τα ασφάλιστρα και το κόστος μεταφοράς.
Παρ’ όλα αυτά ο κίνδυνος από τον πληθωρισμό των αγροτικών προϊόντων, αυτό που συναντάται στις αναλύσεις ως «Agroinflation», έγκειται στο γεγονός ότι διάφοροι παράγοντες κινδύνου, τους οποίους οι αγορές θα τιμολογούσαν κανονικά ως ξεχωριστούς, αρχίζουν πλέον να επικαλύπτονται.
Έτσι εκτός από τον πόλεμο με την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία που διαταράσσει τις διαδρομές σιτηρών στη Μαύρη Θάλασσα, ήρθε και η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή να αυξήσει το κόστος του πετρελαίου, των λιπασμάτων και των μεταφορών. Παράλληλα ο ακραίος καύσωνας απειλεί τις αποδόσεις της αγροτικής παραγωγής στην Ευρώπη και σε τμήματα των ΗΠΑ. Ταυτόχρονα, ένα ασυνήθιστα ισχυρό φαινόμενο Ελ Νίνιο μπορεί να μην οδηγεί σε μια παγκόσμια απόλυτη συρρίκνωση των καλλιεργειών, αλλά διευρύνει σημαντικά το εύρος των δυσμενών αποτελεσμάτων σε αρκετές σημαντικές αγροτικές περιοχές, όπως στην Ασία, την Αυστραλία και τη Νότια Αμερική.
Μέσα σε αυτό λοιπόν το ευρύτερο κλίμα ανησυχίας την περασμένη εβδομάδα άνοιξε μια τεράστια θέση στην αγορά αγροτικών δικαιωμάτων προαίρεσης (options). Ο αγοραστής απέκτησε 100.000 «call spreads» (spreads αγοραστικών δικαιωμάτων) λήξης Νοεμβρίου 2026, με εύρος τιμής εξάσκησης από $5,50 έως $6, με κόστος περίπου 4¼ έως 4½ σεντς του δολαρίου ανά μπούσελ. Κάθε συμβόλαιο αντιστοιχεί σε 5.000 μπούσελ, δίνοντας στη θέση έκθεση που συνδέεται με 500 εκατ. μπούσελ καλαμποκιού. Το μπούσελ (bushel) είναι μια παραδοσιακή μονάδα μέτρησης όγκου, η οποία χρησιμοποιείται κυρίως στις Ηνωμένες Πολιτείες και στο Ηνωμένο Βασίλειο για τη μέτρηση γεωργικών προϊόντων (σιτηρά, φρούτα, λαχανικά κ.ά.). Και για το καλαμπόκι, 1 μπούσελ αντιστοιχεί σε 25,4 κιλά. Οπότε εδώ μιλάμε για ένα στοίχημα της τάξης των 12,7 εκατ. τόνων καλαμποκιού. Δηλαδή ένα στοίχημα της τάξης του 3% της παγκόσμιας παραγωγής καλαμποκιού.
Η συγκεκριμένη συναλλαγή καταγράφεται ως η ιστορικά μεγαλύτερη στον χώρο των σιτηρών. Το «στοίχημα» δεν «ποντάρει» απαραίτητα στην πιθανότητα ότι θα ξεμείνει η αγορά από καλαμπόκι, αλλά ότι θα υπάρξει μια απότομη ανοδική έκρηξη της τιμής από τα $4,80 προς τα $6,00. Είναι κάτι το απίθανο αυτό το +25%; Οι αναλυτές υποστηρίζουν πως όχι.
Η πιο άμεση πίεση προέρχεται από τη Μαύρη Θάλασσα, όπου ο πόλεμος Ρωσίας – Ουκρανίας επηρεάζει ξανά απευθείας τις μεταφορές μέσω θαλάσσης. Επιθέσεις με πυραύλους και drones έχουν προκαλέσει ζημιές σε ουκρανικά λιμάνια και πλοία. Οι πλοιοκτήτες έχουν σταματήσει προσωρινά την προσέγγιση σε ορισμένα λιμάνια της Ουκρανίας, ενώ η απώλεια της εξαγωγικής ικανότητας εκτιμάται περίπου στο ένα τρίτο. Η διαταραχή έρχεται στη χειρότερη στιγμή, κατά τη διάρκεια της συγκομιδής της σεζόν 2026/27. Οι εναλλακτικές διαδρομές όπως είναι ο Δούναβης και τα σιδηροδρομικά δίκτυα είναι ακριβότερες και στερούνται της απαραίτητης χωρητικότητας για να αντικαταστήσουν πλήρως τον βασικό ναυτικό διάδρομο της Μαύρης Θάλασσας.
Μια ακόμα χειροπιαστή πίεση έρχεται από το Ελ Νίνιο. Το Ελ Νίνιο αλλάζει την ατμοσφαιρική κυκλοφορία και μεταβάλλει τις πιθανότητες για ξηρασία, ζέστη ή υπερβολικές βροχοπτώσεις. Ο μεγαλύτερος κίνδυνος για την αγορά δεν είναι ότι όλες οι σοδειές θα αποτύχουν ταυτόχρονα. Αλλά ότι η εμπιστοσύνη όσον αφορά την ικανότητα επαρκούς προσφοράς σε πολλές σοδειές φθίνει σε σημαντικό βαθμό, την ώρα που ο κόσμος παλεύει ήδη με ακριβότερα κόστη μεταφοράς.
Το φαινόμενο Ελ Νίνιο αναμένεται να ενισχυθεί έως το τέλος του 2026. Οι επιπτώσεις ξεπερνούν το καλαμπόκι και τη σόγια των ΗΠΑ, επηρεάζοντας το φοινικέλαιο, τη ζάχαρη, τον καφέ, το κακάο, το ρύζι και τις ζωοτροφές. Στην Ευρώπη, ο καύσωνας έχει μειώσει τη ναυσιπλοΐα των ποταμών, απειλώντας με αυτόν τον τρόπο και τις εσωτερικές μεταφορές.
Πέρα λοιπόν από τη μείωση της παραγωγής αγροτικών προϊόντων και της δυσκολίας στη μεταφορά της, ήρθε και ο πόλεμος στο Ιράν να περιπλέξει ακόμα περισσότερο το παζλ των τιμών. Το αυξημένο ενεργειακό κόστος διατρέχει το σύνολο της αλυσίδας, αφού τα γεωργικά μηχανήματα καίνε ντίζελ, το φυσικό αέριο είναι βασική πρώτη ύλη για τα αζωτούχα λιπάσματα και η άρδευση απαιτεί ηλεκτρική ενέργεια.
Έτσι δημιουργείται ένας ακόμα «φαύλος κύκλος». Οι υψηλότερες τιμές πετρελαίου καθιστούν τις καλλιέργειες ακριβότερες τόσο στην παραγωγή, όσο και στη μεταφορά, ενώ ταυτόχρονα αυξάνουν τη ζήτηση για καλλιέργειες που χρησιμοποιούνται ως βιοκαύσιμα, υποκαθιστώντας το πετρέλαιο.
Ο επίσημος δείκτης τιμών τροφίμων του FAO δεν έχει επιβεβαιώσει μια εκτίναξη των τιμών των τροφίμων σε επίπεδα «κόκκινου» συναγερμού. Καθώς τα δεδομένα αυτά αφορούν κυρίως τιμές χονδρικής και περνούν στην αγορά με χρονική υστέρηση. Οι καταναλωτές όμως θα νιώσουν τις επιπτώσεις με καθυστέρηση και σε δεύτερο χρόνο, καθώς οι μονάδες μεταποίησης και το λιανικό εμπόριο θα μεταφέρουν το αυξημένο κόστος στην κατανάλωση.
Ο πληθωρισμός τροφίμων είναι το πιο επικίνδυνο είδος πληθωρισμού, γιατί τα νοικοκυριά δεν μπορούν να σταματήσουν να αγοράζουν τα βασικά αγαθά. Όταν τα τρόφιμα απορροφούν μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματος, οι υπόλοιπες δαπάνες συμπιέζονται, προκαλώντας σοκ ανάπτυξης στην υπόλοιπη οικονομία.
Οι κεντρικές τράπεζες βρίσκονται σε δύσκολη θέση. Τα σοκ στα τρόφιμα και την ενέργεια μπορεί να ενσωματωθούν στις ανοδικές προσδοκίες για τον πληθωρισμό και τους μισθούς. Η επόμενη φάση της πληθωριστικής ιστορίας μπορεί να μην «γράφεται» σε ένα data center τεχνητής νοημοσύνης, όπως είχαμε περιγράψει στο άρθρο «Chipflation: Η νέα πληθωριστική απειλή», εδώ, αλλά να φυτρώνει και να μεγαλώνει ήδη στα χωράφια.
