Τον τελευταίο χρόνο έχει γίνει εκτενής λόγος για την οικονομία σε σχήμα «Κ». Αυτός είναι ένας σχηματικός όρος, που δείχνει ότι υπάρχουν κάποιοι οι οποίοι κερδίζουν και, την ίδια στιγμή, άλλοι χάνουν. Κερδισμένοι είναι όσοι ασχολούνται άμεσα με τις αγορές και επωφελούνται από τις ραγδαίες τεχνολογικές εξελίξεις και την υψηλή κερδοφορία των επιχειρήσεων. Χαμένοι είναι όσοι δεν έχουν αποταμιεύσεις, δεν επενδύουν και καλούνται να αντιμετωπίσουν ένα ολοένα και αυξανόμενο κόστος διαβίωσης.
Το ίδιο συμβαίνει πλέον και σε εθνικό επίπεδο. Οι ΗΠΑ φαίνεται να είναι οι κερδισμένοι σε όλα τα επίπεδα. Τεχνολογικά, χρηματιστηριακά, ενεργειακά, αμυντικά και αναπτυξιακά, είναι μπροστά από όλες τις οικονομίες και ειδικά την Ευρώπη. Αυτό επιβεβαιώνεται από τα πρόσφατα στοιχεία του ΑΕΠ. Το πρώτο τρίμηνο του 2026 οι ΗΠΑ αναπτύχθηκαν με ρυθμό 2%.
Τα ηνία της ανάπτυξης έχουν οι επενδύσεις. Η κατασκευή των υποδομών για το AI, έχει άμεσο αντίκτυπο στην οικονομία. Κεφαλαιουχικές επενδύσεις, τόσο σε φυσικό κεφάλαιο όσο και σε κεφάλαιο πνευματικής ιδιοκτησίας, συμπαρασύρουν το ΑΕΠ. Η κερδοφορία των εταιρειών για το πρώτο τρίμηνο κινείται στα ίδια μήκη κύματος. Πέρα από τους κολοσσούς τεχνολογίας, οι τράπεζες και οι βιομηχανίες κεφαλαιουχικού εξοπλισμού – μικροτσίπ, είχαν εξαιρετικά υψηλά κέρδη. Το χρηματιστήριο, ανακουφισμένο από τα αποτελέσματα του πρώτου τριμήνου, βρέθηκε σε νέα υψηλά. Ο φόβος του πολέμου έχει ήδη ξεπεραστεί. Ο S&P 500 σε σχέση με ένα χρόνο πριν είναι 25% πιο υψηλά.
Οι ΗΠΑ φαίνεται ότι παίζουν μόνες τους, σε δικό τους οικονομικό γήπεδο. Τα ευρωπαϊκά χρηματιστήρια δεν έχουν συγκρίσιμες αποδόσεις. Οι ευρωπαϊκοί δείκτες STOXX 50 και STOXX 600 έχουν απόδοση λίγο κάτω από 15%, ενώ οι αποδόσεις εθνικών δεικτών όπως ο γερμανικός ή ο γαλλικός είναι στάσιμες. Η ευρωπαϊκή οικονομία κατά το πρώτο τρίμηνο αναπτύχθηκε μόλις 0.1%. Τα προβλήματα ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης είναι γνωστά. Η Κριστίν Λαγκάρντ έχει δηλώσει ότι οι εμπορικοί περιορισμοί μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών ισοδυναμούν με δασμούς 60% στα αγαθά και 110% στις υπηρεσίες. Η διαπίστωση αυτή όμως δεν αποτελεί έκπληξη. Οι προτάσεις Ντράγκι έχουν σημειώσει αναλυτικά τα δομικά προβλήματα της Ένωσης. Παρ’ όλα αυτά, 2 χρόνια μετά, σύμφωνα με τον Τόρστεν Σλοκ της Apollo, μόλις το 10% αυτών των προτάσεων έχει πραγματοποιηθεί. Οι υπόλοιπες είτε βρίσκονται σε διαβούλευση είτε δεν έχουν συζητηθεί καν.
Με το τρένο της τεχνητής νοημοσύνης να έχει χαθεί για την Ευρώπη, την ενεργειακή της εξάρτηση από τρίτους και τους αργούς ρυθμούς των μεταρρυθμίσεων, το χάσμα με τις ΗΠΑ θα μεγαλώνει. Οι δύο οικονομίες βρίσκονται σε σχήμα «Κ». Για τους επενδυτές, οι επενδύσεις στις ΗΠΑ αποτελούν μονόδρομο, με λίγες ευκαιρίες διαφοροποίησης. Ο πόλεμος στο Ιράν θα οξύνει ακόμα περισσότερο την ανισορροπία δυνάμεων. Οι ΗΠΑ, ως εξαγωγέας, επωφελούνται προσωρινά από τις υψηλότερες τιμές ενέργειας. Η Ευρώπη από την άλλη μένει καθηλωμένη με υψηλότερο πληθωρισμό, χαμηλότερη ανάπτυξη και ενεργειακή ασφυξία.
* Ο Ηλίας Αρβανιτάκης είναι Οικονομολόγος – Αναλυτής, Morgan Stanley
