The speed with which artificial intelligence develops has caused excitement, but also intense concern about how our everyday life, work and thinking will change. The neuroscientist Hannah Critchlow argues that, instead of wondering how to compete with machines, it may be more useful to consider which human abilities will gain greater value in the coming years.
In her book The 21st Century Brain, Cambridge University researcher was examining(i) what skills will prove critical at a time of constant social and technological change. Although the human brain has not evolved biologically at the same rate that the world around us changes, it considers that it still has considerable adaptability and potential for growth.
The skills that machines will hardly copy
Critchlow places particular emphasis on abilities that are often underestimated, such as empathy, creativity, long-term thinking and cooperation ability. According to her, these skills will become even more important in an environment where automation will take on more and more technical or repetitive tasks.
As he explains, modern man is asked to manage unprecedented levels of uncertainty and speed changes. It therefore considers the adjustment capacity to be decisive, but also the resistance to the ambiguity and pressure of continuous information.
Empathy is not «soft skill»
Emotional intelligence and empathy are not merely social traits, but factors that substantially affect a person’s quality of life, human relationships and even the professional or academic course. Critchlow notes that, although some of these characteristics are related to genetic predisposition, can be enhanced through experience and conscious practice.
Ένα από τα πρώτα βήματα, σύμφωνα με την ίδια, είναι να μάθει κανείς να αναγνωρίζει και να κατανοεί τα προσωπικά του συναισθήματα. Η διαδικασία αυτή βοηθά όχι μόνο στη διαχείριση του άγχους, αλλά και στην καλύτερη κατανόηση των άλλων ανθρώπων και των αναγκών τους.
Μπορεί το έντερο να επηρεάζει τη συμπεριφορά μας;
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία που αναφέρει η Critchlow αφορά τη σύνδεση ανάμεσα στον εγκέφαλο και το έντερο. Επικαλούμενη πρόσφατες έρευνες, υποστηρίζει ότι το μικροβίωμα του εντέρου —δηλαδή τα βακτήρια που ζουν στο πεπτικό σύστημα— ενδέχεται να επηρεάζει όχι μόνο τη σωματική υγεία, αλλά και την κοινωνική συμπεριφορά.
Σε μία μελέτη που αναφέρει, εθελοντές που κατανάλωναν προβιοτικά και πρεβιοτικά για επτά εβδομάδες εμφάνισαν μεγαλύτερη προθυμία να λειτουργήσουν πιο αλτρουιστικά και να μοιραστούν χρήματα με άλλους συμμετέχοντες, σε σύγκριση με όσους έλαβαν placebo. Αν και οι επιστήμονες δεν έχουν ακόμη καταλήξει πλήρως στους μηχανισμούς που κρύβονται πίσω από αυτό το φαινόμενο, εκτιμούν ότι ορισμένα βακτήρια του εντέρου επηρεάζουν τη λειτουργία του νευρικού συστήματος μέσω χημικών ουσιών και νευροδιαβιβαστών.
Facebook Twitter Η νευροεπιστήμονας Hannah Critchlow υποστηρίζει ότι η δημιουργικότητα, η ενσυναίσθηση και η προσαρμοστικότητα θα αποκτήσουν μεγαλύτερη αξία στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης. Φωτ.: Adam Mracek
Σημαντικό ρόλο φαίνεται να παίζει και το πνευμονογαστρικό νεύρο, το οποίο συνδέει το έντερο με περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με τη λήψη αποφάσεων, την αντίληψη και τη συναισθηματική επεξεργασία. Η ιδέα ότι η διατροφή και η υγεία του εντέρου μπορούν να επηρεάζουν τη διάθεση και τη συμπεριφορά θεωρείται πλέον ένα από τα πιο ενεργά πεδία έρευνας στη νευροεπιστήμη.
Πώς η ονειροπόληση ενισχύει τη δημιουργικότητα
Η δημιουργικότητα, σύμφωνα με την Critchlow, δεν αποτελεί αποκλειστικό χαρακτηριστικό ιδιοφυών προσωπικοτήτων όπως ο Μότσαρτ ή η Ada Lovelace. Αντίθετα, θεωρεί ότι όλοι οι άνθρωποι διαθέτουν δημιουργικές δυνατότητες, οι οποίες μπορούν να ενισχυθούν μέσα από συγκεκριμένες συνήθειες και καταστάσεις του νου.
Ένα από τα βασικά στοιχεία είναι η ονειροπόληση και η περιπλάνηση της σκέψης. Όπως αναφέρει, σημαντικό μέρος της ημέρας ο ανθρώπινος εγκέφαλος δεν επικεντρώνεται σε κάποιον συγκεκριμένο στόχο, αλλά αφήνει τις σκέψεις να κινούνται πιο ελεύθερα. Αυτή η κατάσταση φαίνεται να διευκολύνει τη σύνδεση ιδεών και την παραγωγή νέων τρόπων σκέψης.
Η επαφή με τη φύση και οι στιγμές χαλάρωσης μπορούν επίσης να ενισχύσουν τη δημιουργικότητα, καθώς συνδέονται με εγκεφαλικά κύματα που ευνοούν την ήρεμη και δημιουργική σκέψη. Αντίστοιχα, ο ύπνος και ιδιαίτερα η φάση λίγο πριν αποκοιμηθεί κάποιος, θεωρείται ιδιαίτερα σημαντικός για την παραγωγή νέων ιδεών και τη δημιουργική επεξεργασία πληροφοριών.
Γιατί η άσκηση προστατεύει και τον εγκέφαλο
Η σωματική άσκηση δεν επηρεάζει μόνο το σώμα, αλλά και τη λειτουργία του εγκεφάλου. Σύμφωνα με την Critchlow, η φυσική δραστηριότητα ενισχύει τη δημιουργία νέων νευρικών κυττάρων και συνδέσεων, κάτι που βοηθά τον εγκέφαλο να παραμένει ευέλικτος και ικανός να προσαρμόζεται σε νέα δεδομένα και πληροφορίες.
Facebook Twitter Η άσκηση μπορεί να ενισχύσει την ανάπτυξη νευρώνων και νευρικών συνδέσεων, συμβάλλοντας στην προστασία του εγκεφάλου όσο μεγαλώνουμε. Φωτ.: Unsplash
The διατήρηση αυτής της «νευρωνικής ευκαμψίας» θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική σε μια εποχή όπου οι άνθρωποι καλούνται να επεξεργάζονται συνεχώς νέες πληροφορίες και να προσαρμόζονται σε τεχνολογικές και κοινωνικές αλλαγές. Η τακτική άσκηση συνδέεται επίσης με καλύτερη μνήμη, αυξημένη συγκέντρωση και μικρότερο κίνδυνο γνωστικής έκπτωσης κατά τη γήρανση.
Τι είναι η «βιοενεργειακή» του εγκεφάλου
Ένα ακόμη βασικό στοιχείο που εξετάζει η Critchlow είναι η λεγόμενη «βιοενεργειακή» λειτουργία του εγκεφάλου, δηλαδή ο τρόπος με τον οποίο τα κύτταρα παράγουν και διαχειρίζονται την ενέργεια που χρειάζεται ο οργανισμός για να σκέφτεται, να επεξεργάζεται πληροφορίες και να λαμβάνει αποφάσεις.
Κεντρικό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία έχουν τα μιτοχόνδρια, τα οποία συχνά περιγράφονται ως «εργοστάσια ενέργειας» των κυττάρων. Ο εγκέφαλος καταναλώνει μεγάλες ποσότητες ενέργειας σε καθημερινή βάση και, σύμφωνα με τη νευροεπιστήμονα, η καλή λειτουργία των μιτοχονδρίων επηρεάζει άμεσα τη διαύγεια, τη συγκέντρωση και τη γνωστική αντοχή.
Για τον λόγο αυτό, η ίδια δίνει ιδιαίτερη έμφαση σε καθημερινές συνήθειες όπως η άσκηση, ο επαρκής ύπνος και η ισορροπημένη διατροφή. Η φυσική δραστηριότητα βοηθά τον οργανισμό να παράγει περισσότερα μιτοχόνδρια, ενώ ο ύπνος συμβάλλει στην απομάκρυνση άχρηστων ουσιών που συσσωρεύονται κατά την παραγωγή ενέργειας. Παράλληλα, η περιορισμένη κατανάλωση ζάχαρης και υπερεπεξεργασμένων τροφίμων θεωρείται σημαντική για τη σωστή λειτουργία του εγκεφάλου και του νευρικού συστήματος.
Πώς να διαχειριστούμε την αβεβαιότητα της σύγχρονης ζωής
Η Critchlow αναγνωρίζει ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος δυσκολεύεται συχνά να διαχειριστεί την αβεβαιότητα και τις γρήγορες αλλαγές. Ωστόσο, σημειώνει ότι η περιέργεια, η ανάγκη για εξερεύνηση και η επιθυμία για καινοτομία αποτελούν επίσης βαθιά ανθρώπινα χαρακτηριστικά.
Όπως υποστηρίζει, η ένταση ανάμεσα στον φόβο της αλλαγής και την ανάγκη για πρόοδο υπήρχε πάντα στην ανθρώπινη ιστορία. Η αποδοχή αυτής της αντίφασης ίσως αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα βήματα για να μπορέσει κανείς να προσαρμοστεί πιο αποτελεσματικά στις απαιτήσεις του σύγχρονου κόσμου.
Facebook Twitter Ένας περίπατος στη φύση μπορεί να απελευθερώσει τη σκέψη και να ενισχύσει τη δημιουργικότητα. Φωτ.: Unsplash
Τι σημαίνει τελικά ένας «έξυπνος» εγκέφαλος στον 21ο αιώνα;
Για την Critchlow, ο εγκέφαλος του μέλλοντος δεν είναι απαραίτητα εκείνος που απομνημονεύει περισσότερες πληροφορίες ή λειτουργεί πιο γρήγορα από μια μηχανή. Αντίθετα, θεωρεί ότι οι σημαντικότερες ανθρώπινες ικανότητες θα είναι η προσαρμοστικότητα, η δημιουργικότητα, η ενσυναίσθηση και η ικανότητα διαχείρισης της αβεβαιότητας.
Σε μια εποχή όπου η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αναλαμβάνει όλο και περισσότερες αναλυτικές ή επαναλαμβανόμενες εργασίες, οι δεξιότητες που σχετίζονται με τη φαντασία, τη συνεργασία και τη συναισθηματική κατανόηση ενδέχεται να αποκτήσουν ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Η ίδια υποστηρίζει ότι η καλλιέργεια αυτών των χαρακτηριστικών δεν απαιτεί κάποια ριζική «αναβάθμιση» του ανθρώπινου εγκεφάλου, αλλά καλύτερη αξιοποίηση των δυνατοτήτων που ήδη διαθέτει.
Παράλληλα, δίνει ιδιαίτερη έμφαση σε καθημερινές συνήθειες που μπορούν να ενισχύσουν τη γνωστική λειτουργία και την ψυχική ανθεκτικότητα, όπως ο επαρκής ύπνος, η τακτική άσκηση, η ισορροπημένη διατροφή, ο χρόνος για χαλάρωση και δημιουργική σκέψη, καθώς και η ουσιαστική κοινωνική επαφή. Σύμφωνα με τη νευροεπιστήμονα, αυτές οι συνήθειες δεν επηρεάζουν μόνο τη σωματική υγεία, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος επεξεργάζεται πληροφορίες, προσαρμόζεται και λαμβάνει αποφάσεις.
Η βασική πρόκληση, όπως σημειώνει, ίσως δεν είναι να συμβαδίσουμε με την ταχύτητα των μηχανών, αλλά να διατηρήσουμε τα χαρακτηριστικά που κάνουν την ανθρώπινη νοημοσύνη διαφορετική. Σε έναν κόσμο συνεχούς τεχνολογικής αλλαγής, η ικανότητα να παραμένει κανείς περίεργος, δημιουργικός και ψυχικά ευέλικτος μπορεί να αποδειχθεί εξίσου σημαντική με οποιαδήποτε τεχνική γνώση.
Με πληροφορίες από BBC
SEE STILL
Τι κάνει στον εγκέφαλό μας ένα χριστουγεννιάτικο αστείο;
25.12.25
SEE STILL
Η εντυπωσιακή «φωταγώγηση» νευρώνων του εγκεφάλου κατά τη διάρκεια λήψης μιας απόφασης
11.09.25
SEE STILL
Ο ύπνος δεν βοηθά τον εγκέφαλο να αποβάλλει τις τοξίνες, αλλά ο κακός ύπνος είναι χειρότερος: Μελέτη του Imperial College
13.05.24
