Όταν η Τεχνητή Νοημοσύνη (AI) έκανε την εμφάνισή της πριν από μερικά χρόνια, πολλοί αναλυτές προειδοποιούσαν ότι η AI και τα ρομπότ θα κυριαρχούσαν στον κόσμο και ότι όλοι θα βρισκόμασταν αντιμέτωποι με τη μαζική ανεργία.
Εκείνη την εποχή, ωστόσο, αυτά τα σενάρια αποτελούσαν περισσότερο εικασίες παρά πραγματικότητα. Χωρίς τις απαραίτητες επενδύσεις, η Τεχνητή Νοημοσύνη, με τη μορφή που τη γνωρίζουμε σήμερα, δεν θα είχε γίνει ποτέ πραγματικότητα, σημειώνει ο συγγραφέας και αναλυτής Niklas Albin Svensson.
Η AI χρησιμοποιείται από το κεφάλαιο ως όπλο για κύματα απολύσεων και αποειδίκευση των εργαζομένων
Όλα άλλαξαν από το 2023, όταν οι επενδύσεις από τις μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας κατέστησαν δυνατή αυτή την τεράστια εξέλιξη. Έκτοτε, εκατοντάδες δισεκατομμύρια έχουν διοχετευθεί στην κατασκευή νέων κέντρων δεδομένων.
Αυτή η τεράστια και εξαιρετικά κερδοσκοπική επενδυτική έκρηξη γέννησε αμέσως φόβους για τη δημιουργία μιας νέας τεχνολογικής «φούσκας», γεγονός που έχει παρομοιαστεί με τη χρηματιστηριακή φούσκα των σιδηροδρόμων τη δεκαετία του 1840.
Η κούρσα των μονοπωλίων
Σήμερα, οι επενδυτές καθοδηγούνται κυρίως από τον φόβο μήπως χάσουν την ευκαιρία (FOMO) απέναντι σε διαρκώς αυξανόμενες τιμές μετοχών, ένα χαρακτηριστικό γνώρισμα των οικονομικών «φουσκών». Ταυτόχρονα, όμως, η Τεχνητή Νοημοσύνη αποτελεί μια εντελώς νέα αγορά, η οποία αναμένεται να μονοπωληθεί ταχύτατα, με αποτέλεσμα όλοι να προσπαθούν να εδραιώσουν τη θέση τους σε αυτήν πριν να είναι πολύ αργά.
Πώς οι τεχνολογικοί κολοσσοί θυσιάζουν εργαζομένους στον βωμό της AI
Αυτός είναι και ο λόγος που οι επενδυτές τα δίνουν όλα σε αυτήν την κούρσα. Μια φούσκα, ωστόσο, σημαίνει ότι οι εταιρείες στοιχηματίζουν τεράστια ποσά, με τη βεβαιότητα ότι δεν θα αποδώσουν όλα αυτά τα στοιχήματα. Αναπόφευκτα, ορισμένες επιχειρήσεις θα χρεοκοπήσουν, ενώ λίγα μόνο μονοπώλια θα αναδειχθούν ως οι απόλυτοι νικητές.
Το κύμα των απολύσεων: Από τη Βρετανία στις ΗΠΑ
Αυτή η συνθήκη αποδεικνύεται ήδη ιδιαίτερα προβληματική, καθώς έχει αρχίσει να αφήνει το στίγμα της στην απασχόληση. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, το 7% των μεγάλων επιχειρήσεων έχει ήδη κάνει χρήση της AI με σκοπό τη μείωση του προσωπικού του. Ο πιο άμεσος αντίκτυπος αποτυπώνεται στην κατακόρυφη πτώση των νέων αγγελιών εργασίας, οι οποίες έχουν μειωθεί κατά 38% σε επαγγέλματα με υψηλή έκθεση στην τεχνολογία αυτή, όπως οι προγραμματιστές και οι μεταφραστές. Το γεγονός αυτό πλήττει, προφανώς, τους νέους που εισέρχονται τώρα στην αγορά εργασίας πολύ περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη κοινωνική ομάδα.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, κατά τη διάρκεια του 2025, μεγάλες εταιρείες επικαλέστηκαν την Τεχνητή Νοημοσύνη ως την κύρια αιτία για 54.000 απολύσεις. Ο αριθμός αυτός αντιστοιχούσε στο 5% του συνόλου των απολύσεων για το συγκεκριμένο έτος, ωστόσο η τάση επιταχύνεται δραματικά. Στους τρεις πρώτους μήνες της φετινής χρονιάς, το ποσοστό αυτό σκαρφάλωσε στο 13%. Τον περασμένο μήνα, μάλιστα, η AI αποτέλεσε την κύρια αιτία για το 25% του συνόλου των απολύσεων στη χώρα.
Ο μύθος των αστών οικονομολόγων και η σκληρή πραγματικότητα του κεφαλαίου
Ορισμένοι αστοί οικονομολόγοι υποστηρίζουν, υπερασπιζόμενοι την AI, ότι η νέα τεχνολογία, ενώ καταστρέφει, ταυτόχρονα θα δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας, πιστεύοντας ότι η ελεύθερη αγορά θα λύσει όλα τα προβλήματα. Για να στηρίξουν τα επιχειρήματά τους, επικαλούνται προηγούμενα άλματα στην παραγωγικότητα, τα οποία όμως έλαβαν χώρα όταν ο καπιταλισμός ήταν σχετικά υγιής.
Στη σημερινή περίοδο, τέτοιου είδους τεχνολογικές καινοτομίες το μόνο που καταφέρνουν είναι να εντείνουν περαιτέρω την κρίση. Είναι χαρακτηριστικό ότι, τους τελευταίους μήνες, η Amazon απέλυσε 30.000 εργαζομένους, με τις περικοπές να εστιάζονται ειδικά στα μεσαία στελέχη διοίκησης. Αμέσως μετά, ωστόσο, η εταιρεία ανακοίνωσε την πρόθεσή της να προσλάβει 10.000 ειδικούς στην Τεχνητή Νοημοσύνη, αντικαθιστώντας μόλις το ένα τρίτο του προσωπικού που είχε μόλις απολύσει.
Αντίστοιχα, η Meta (μητρική του Facebook), προχώρησε στην απόλυση 8.000 εργαζομένων, αφήνοντας παράλληλα άλλες 6.000 θέσεις κενές, στην προσπάθειά της να κατευνάσει τους μετόχους της, οι οποίοι ανησυχούσαν για το υπέρογκο κόστος των επενδύσεων στην AI.
Επαγγέλματα στο στόχαστρο: Προγραμματισμός, Νομική και Ιατρική
Μέχρι στιγμής, οι προγραμματιστές έχουν δεχθεί το μεγαλύτερο πλήγμα, καθώς οι εργοδότες τους είναι πιο εξοικειωμένοι με τη χρήση αυτών των νέων τεχνολογιών. Όμως, οι επιπτώσεις αναμένεται να απλωθούν και σε άλλα επαγγέλματα. Η εταιρεία Anthropic αναπτύσσει μια «νομική» εκδοχή του μοντέλου της, η οποία είναι πολύ πιθανό να προκαλέσει στο νομικό επάγγελμα ακριβώς ό,τι έκανε η εκδοχή «κώδικα» στον προγραμματισμό.
Παράλληλα, μελέτες από την Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ αποκάλυψαν ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι εξαιρετικά αποδοτική στην ιατρική διάγνωση. Ορισμένες έρευνες έδειξαν ότι η AI ήταν ικανή να εντοπίσει τον καρκίνο πριν καν τον διαγνώσει ένας ειδικός γιατρός, αποδεικνύοντας ότι το πεδίο όπου η τεχνολογία αυτή διαπρέπει είναι η αναγνώριση μοτίβων.
Φυσικά, υπάρχει μια χρονική υστέρηση σε όλα αυτά, καθώς οι εταιρείες δεν πρόκειται να αλλάξουν τον τρόπο λειτουργίας τους μέσα σε μια νύχτα, ωστόσο είναι δεδομένο πως οι μελλοντικές συνέπειες θα είναι μαζικές.
Αποειδίκευση, εντατικοποίηση και κοινωνική οργή
Σήμερα διαγράφεται ρεαλιστικά η προοπτική μιας μεγάλης κλίμακας ανεργίας, η οποία θα ξεκινήσει χτυπώντας τους αποφοίτους πανεπιστημίων. Όσοι καταφέρουν να διατηρήσουν τη δουλειά τους, θα βρεθούν αντιμέτωποι με τη ραγδαία υποτίμηση των δεξιοτήτων τους (deskilling), καθώς θα υποβιβαστούν ουσιαστικά σε απλούς «επιβλέποντες» των συστημάτων AI.
Η AI απειλεί να πυροδοτήσει την οργή που ήδη νιώθουν οι εργαζόμενοι ενάντια στο σύστημα και τους εργοδότες. Δεν θα είναι η πρώτη φορά στην ιστορία που η αυτοματοποίηση και η αποειδίκευση οδηγούν στη ριζοσπαστικοποίηση ενός σημαντικού τμήματος της μικροαστικής και της εργατικής τάξης.
Εάν η Τεχνητή Νοημοσύνη και η ρομποτική (η οποία είναι ήδη ιδιαίτερα ανεπτυγμένη στην Κίνα) βρίσκονταν στα χέρια της εργατικής τάξης, θα είχαν τη δυναμική να απελευθερώσουν την ανθρωπότητα από τον μόχθο της εργασίας, αποτελώντας τη βάση για μια κομμουνιστική κοινωνία. Αντίθετα, στα χέρια των καπιταλιστών, η τεχνολογία αυτή φέρνει ανεργία και μεγαλύτερη ένταση εργασίας και ωραρίων για όσους παραμένουν στην απασχόληση.
Ήδη υπάρχουν αναφορές για υπαλλήλους που αναγκάζονται να εργάζονται περισσότερες ώρες εξαιτίας της AI. Αυτό δεν αποτελεί κάτι καινούργιο. Όπως εξήγησε ο Καρλ Μαρξ στο Κεφάλαιο, οι νέες μηχανές, αντί να βελτιώνουν τις συνθήκες εργασίας, οδηγούν σε επιμήκυνση της εργάσιμης ημέρας για τους εργάτες, οι οποίοι αναγκάζονται να δουλέψουν πιο σκληρά προκειμένου να διασφαλίσουν ότι οι καπιταλιστές θα κάνουν απόσβεση της επένδυσής τους.
- Ο Niklas Albin Svensson γράφει εκτενώς για τις παγκόσμιες κρίσεις, όπως η κατάρρευση τραπεζών (π.χ. SVB) και η χρηματοπιστωτική αστάθεια. Επιπλέον, αναλύει τις οικονομικές επιπτώσεις γεωπολιτικών συγκρούσεων, εξετάζοντας ζητήματα όπως ο πληθωρισμός, το χρέος και η ύφεση.
