By Harry Floodopoulos
A "perfect energy storm" is in full evolution in Europe, revealing in the most emphatic way that the continent's energy security is no longer dependent solely on geopolitics and fuel adequacy. Heat, prolonged drought, low river levels, problems in nuclear and hydroelectric production and weaker production from windy coincides with turbulence in international gas markets, creating an extremely difficult mix.
The message they are now broadcasting on the European energy market is that Europe has been delayed. And that time to enhance the resilience of the electrical system is running out.
Pressure at the same time in demand and supply
The particularly worrying feature of the current situation is that extreme heat strikes both sides of the market simultaneously. On the one hand, it increases the demand for electricity for air conditioning. On the other hand, it limits the availability of production units precisely when the system needs them most.
Thermal production – nuclear, coal and natural gas – is vulnerable to high temperatures, as the warmer cooling water, the low river levels and the decline in unit performance limit production.
In France, the heat-related restrictions are estimated to affect up to 7.3 GW of nuclear power, i.e. about 12% of the country's nuclear fleet. In Poland, about 1.3 GW of carbon production have been put under pressure due to the low level of Vistula, which makes it difficult to cool the plants.
At the same time, drought reduces hydroelectric production, while prolonged high pressure systems can dramatically reduce wind production. In Germany, for example, the production of wind turbines during the current heat wave is predicted to be about 60% lower than seasonal normal levels.
In 'red' Southeast Europe
The problem is even stronger in Southeast Europe, where the energy crisis is deepening. Romania now proceeds to a complete shutdown of the Cernavoda nuclear power plant, as the second reactor, with a power capacity of around 680 MW, is put out due to the further decline of the Danube level and the high temperatures of cooling water.
The first unit, with a power capacity of approximately 650 MW, has been out of service since 31 July. Romania thus loses a total of around 1.35 GW, which corresponds to about 20% of its power supply.
Evolution increases to 48% the percentage of nuclear power out of operation in Southeast Europe, from about 37% previously, even worsening the regional balance.
The pressure is such that the Romanian government has given orders to activate a 310 MW carbonate unit in the Oltenia Energy Complex, and assistance has been requested from the Commission and the ENTSO-E.
Return to expensive natural gas
Restrictions on nuclear and hydroelectric fuels force many European markets to turn more to natural gas. However, this is an extremely bad timing, as the fuel remains exposed to geopolitical turbulence and its prices have again moved over EUR 60/MWh.
In Italy and Spain natural gas power has increased by 28% compared to last year, in France by 89%, in Britain by 12% and in Belgium by 32%.
Thus a vicious cycle is created: heat increases demand, drought limits hydroelectric and nuclear, winds retreat to certain markets and the gap is covered by more expensive thermal units, while natural gas is again faced with a geopolitical premium.
The cost of European delay
The crisis brings Europe's delays in developing infrastructure that could function as a shield against such conditions back to the surface. Energy transition is no longer just about reducing CO2 emissions. It is increasingly about the physical resilience of the electrical system.
Η συνταγή που προτάσσεται από την αγορά είναι σαφής: ταχύτερη ανάπτυξη φωτοβολταϊκών, τόσο σε επίπεδο αυτοπαραγωγής όσο και μεγάλης κλίμακας, επιτάχυνση των μεγάλων συστημάτων αποθήκευσης με μπαταρίες, περισσότερα χερσαία αιολικά στη Νοτιοανατολική Ευρώπη και περισσότερες ΑΠΕ στα Δυτικά Βαλκάνια.
Κρίσιμη θεωρείται παράλληλα η ενίσχυση των δικτύων και των διασυνοριακών διασυνδέσεων, ώστε η φθηνότερη ηλεκτρική ενέργεια να μπορεί να μεταφέρεται εκεί όπου υπάρχει έλλειμμα, καθώς και η δημιουργία πρωτοκόλλων απόκρισης της ζήτησης για περιόδους κρίσης.
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά και η αξιοποίηση των εσόδων του ETS για επενδύσεις στην ενεργειακή μετάβαση, στα δίκτυα, στην αποθήκευση, στις καθαρές τεχνολογίες και στην ανθεκτικότητα των υποδομών.
Η ταχύτητα υλοποίησης αυτών των επενδύσεων μετατρέπεται πλέον η ίδια σε παράμετρο ενεργειακής ασφάλειας.
Η ελληνική εξαίρεση
Μέσα σε αυτό το σκηνικό, η Ελλάδα εμφανίζει προς το παρόν σαφώς καλύτερη εικόνα από τη γειτονιά της. Αυτό δεν σημαίνει ότι παραμένει ανεπηρέαστη: η μέση τιμή χονδρικής για τις πρώτες 13 ημέρες του Αυγούστου βρίσκεται περίπου στα 120 ευρώ/MWh, έναντι 109,95 ευρώ/MWh τον Ιούλιο, καταγράφοντας αύξηση περίπου 9%.
Ωστόσο, η απόσταση από τις υπόλοιπες αγορές της Κεντρικής και Νοτιοανατολικής Ευρώπης είναι μεγάλη. Στις πρώτες 13 ημέρες του Αυγούστου η Ιταλία βρίσκεται περίπου στα 182 ευρώ/MWh, Σλοβενία και Σλοβακία στα 152 ευρώ, Ουγγαρία στα 151 ευρώ, Ρουμανία στα 150 ευρώ, Αυστρία στα 144 ευρώ, Βουλγαρία στα 136 ευρώ και Τσεχία στα 134 ευρώ/MWh.
Η Ελλάδα, με περίπου 120 ευρώ/MWh, βρίσκεται χαμηλότερα από όλες τις παραπάνω αγορές.
Καθοριστικό ρόλο στην ελληνική εικόνα παίζει η υψηλή παραγωγή των ΑΠΕ. Με φωτοβολταϊκά και αιολικά να λειτουργούν σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα, η πράσινη παραγωγή φθάνει περίπου στο 65% του εγχώριου μείγματος και τις 148 GWh, επίδοση που αποτελεί τη δεύτερη υψηλότερη ιστορικά στην ελληνική αγορά μετά τις 154 GWh της 31ης Ιουλίου.
Το φυσικό αέριο περιορίζεται περίπου στις 59 GWh ή στο 25% του μείγματος, τα υδροηλεκτρικά στις 11,7 GWh ή περίπου 5% και οι λιγνίτες στις 9 GWh ή 3,8%.
Παράλληλα, η Ελλάδα εξάγει σημαντικές ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας προς τη Βουλγαρία. Η διαφορά των περίπου 43 ευρώ/MWh μεταξύ των δύο αγορών γεμίζει τη διασύνδεση, με αποτέλεσμα να δημιουργείται συμφόρηση και οι υψηλότερες τιμές της βουλγαρικής και κατ’ επέκταση της ρουμανικής αγοράς να μη μεταφέρονται πλήρως στην Ελλάδα.
Αυτό ακριβώς είναι και το μεγάλο μάθημα της τρέχουσας κρίσης. Η μεγάλη διείσδυση ΑΠΕ μπορεί να λειτουργήσει ως ισχυρή ασπίδα απέναντι στις διεθνείς αναταράξεις. Δεν αρκεί όμως από μόνη της.
Η Ελλάδα χρειάζεται ταχύτερη ανάπτυξη αποθήκευσης, ισχυρότερα δίκτυα και νέες διασυνδέσεις, ώστε το σημερινό πλεονέκτημα να αποκτήσει μονιμότερα χαρακτηριστικά. Γιατί η “τέλεια καταιγίδα” που πλήττει σήμερα την Ευρώπη δείχνει τι μπορεί να ακολουθήσει τα επόμενα καλοκαίρια.
Και το βασικό μήνυμα για τις Βρυξέλλες είναι πλέον δύσκολο να αγνοηθεί: κλιματική ανθεκτικότητα, ενεργειακή ασφάλεια, εξηλεκτρισμός και βιομηχανική ανταγωνιστικότητα δεν αποτελούν τέσσερις διαφορετικές πολιτικές. Αποτελούν μία και την ίδια ατζέντα. Και σε αυτή την ατζέντα, η ταχύτητα έχει μετατραπεί σε κρίσιμο παράγοντα ενεργειακής ασφάλειας.
