O πληθωρισμός λιανικής και ο πληθωρισμός χονδρικής στις ΗΠΑ μετρήθηκε πριν λίγες μέρες στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων πολλών μηνών, πάνω από τις εκτιμήσεις των οικονομολόγων και χρηματιστηριακών αναλυτών. Σημαντική άνοδος έχει εμφανιστεί και στις μετρήσεις του πληθωρισμού στην Ευρώπη και σε άλλες περιοχές του κόσμου. Δεν χρειάζεται και πολύ για να καταλάβουμε την αιτία αυτής της ανόδου.
Ο πόλεμος της Μέσης Ανατολής είναι στα μισά του τρίτου μήνα και τίποτα δεν δείχνει πως η επιστροφή της παγκόσμιας αγοράς καυσίμων στην ομαλότητα θα γίνει γρήγορα. Όταν ανοίξουν πλήρως και χωρίς κανένα εμπόδιο τα Στενά του Ορμούζ, η ροή αργού πετρελαίου, LNG και των διάφορων υποπροϊόντων θα αργήσει πολύ να φτάσει στα προπολεμικά επίπεδα. Το πιθανότερο μάλιστα είναι πως αυτό θα πάρει πάνω από έναν χρόνο, ίσως και περισσότερο, καθώς οι ζημιές στις ενεργειακές υποδομές είναι αρκετά σημαντικές ενώ ακόμα και στις εγκαταστάσεις που απλώς έχουν παύσει την λειτουργία τους, η ενεργοποίηση τους είναι θέμα αρκετών εβδομάδων.
Επίσης, δεν πρέπει να ξεχνάμε το γεγονός πως όλα τα φορτία που είχαν ξεκινήσει από τον Περσικό Κόλπο τις τελευταίες ημέρες του Φεβρουαρίου έχουν ήδη φτάσει στους προορισμούς τους. Και πως τα αποθέματα που εδώ και εβδομάδες διατίθενται για την αντιμετώπιση της έλλειψης των αρκετών εκατομμυρίων βαρελιών αργού πετρελαίου, των φορτίων LNG από το Κατάρ και τα ΗΑΕ, των μεγάλων ποσοτήτων βενζίνης, ντίζελ, αεροπορικών καυσίμων και πολλών άλλων προϊόντων που παραμένουν εγκλωβισμένα στον Περσικό Κόλπο, σε κάποια στιγμή θα εξαντληθούν. Με βάση την λογική, αυτό σημαίνει πως οι τιμές των υγρών καυσίμων κάθε είδους, του φυσικού αερίου, των πετροχημικών, των πλαστικών κ.λπ. θα παραμείνουν σε υψηλά επίπεδα για αρκετούς μήνες ακόμα.
Για μήνες ακόμα θα εξακολουθήσουν να υφίστανται και ελλείψεις και γενικότερες διαταραχές σε πολλές εφοδιαστικές αλυσίδες και σε άλλα προϊόντα που παίζουν κρίσιμο ρόλο σε πολλές βιομηχανικές διαδικασίες, όπως το ήλιο που είναι απαραίτητο στην βιομηχανία μικροεπεξεργαστών και το θειικό οξύ που χρησιμοποιείται στην βιομηχανία χαλκού, όπως ανέλυσε χθες η Μαίρη Βενέτη (To ράλι του χαλκού, οι βραχυπρόθεσμοι κίνδυνοι και ο διττός παράγοντας του Ορμούζ | Liberal.gr). Έτσι όπως πάνε τα πράγματα λοιπόν, για αρκετούς μήνες ακόμα θα έχουμε ανεβασμένο πληθωρισμό τη στιγμή που σε πολλούς τομείς της βιομηχανίας δεν θα δουλεύουν σωστά οι εφοδιαστικές αλυσίδες.
Οι αυξημένες κάποια στιγμή θα αρχίσουν να επηρεάζουν και την καταναλωτική ζήτηση, προκαλώντας σταδιακά μείωση του ρυθμού οικονομικής ανάπτυξης στους περισσότερους τομείς της οικονομίας. Χωρίς να μπορούμε να είμαστε σίγουροι πως τα πράγματα θα εξελιχθούν έτσι, πρέπει να επισημάνουμε πως αυτός ο συνδυασμός θυμίζει έντονα τον ορισμό του στασιμοπληθωρισμού.
Υπάρχουν και άλλες εξελίξεις δυνητικά απειλητικές για την διεθνή οικονομία. Μιλάμε για τα μεγάλα και αυξανόμενα δημοσιονομικά ελλείμματα σε πολλά κράτη και την κατάσταση της διεθνούς αγοράς ομολόγων. Στις ΗΠΑ το δημόσιο χρέος έχει ξεπεράσει το 100% του ΑΕΠ και προβλέπεται πως μέχρι το 2030 θα έχει φτάσει στο 107%, ξεπερνώντας τα υψηλά που είχαν σημειωθεί αμέσως μετά τον Β Παγκόσμιο Πόλεμο.
Στην Ιαπωνία, το καθαρό δημόσιο χρέος βρίσκεται στο 200% με αυξητικές τάσεις ενώ στην Ευρώπη είναι ανησυχητική η κατάσταση στη Γαλλία και την Ιταλία ενώ και το γερμανικό δημόσιο χρέος έχει αρχίσει να αυξάνεται. Στην Κίνα η καθίζηση στον κλάδο της ακίνητης περιουσίας έχει αυξήσει κατακόρυφα τις υποχρεώσεις της κεντρικής κυβέρνησης αλλά και των τοπικών κυβερνήσεων. Η αύξηση των αμυντικών δαπανών σε όλο τον κόσμο και η ανάγκη για εκτέλεση μεγάλων έργων υποδομής με κρατική στήριξη είναι δύο μόνο παράγοντες που εξασφαλίζουν τη συνεχή περαιτέρω αύξηση των κρατικών χρηματοδοτικών αναγκών τα επόμενα χρόνια.
Στις τωρινές συνθήκες τα μεγάλα δημοσιονομικά ελλείμματα αποτελούν πιο σοβαρή απειλή για την οικονομία απ’ ότι ήταν μέχρι πρότινος. Εδώ και μερικά χρόνια τα επιτόκια αναφοράς και οι αποδόσεις των κρατικών και εταιρικών ομολόγων έχουν ανεβεί σημαντικά, κάνοντας ακριβότερη την εξυπηρέτηση του υφιστάμενου δανεισμού. Όπως είχαμε δει πριν περίπου μία εβδομάδα (Ομόλογα: Ο νέος μαύρος κύκνος στις αγορές | Liberal.gr), ήδη εκφράζονται σοβαρές ανησυχίες για την κατάσταση της αμερικανικής αγοράς κρατικών ομολόγων, καθώς το δημόσιο χρέος είναι πολύ μεγάλο και συνεχώς αυξανόμενο και δημιουργούνται αμφιβολίες για την δυνατότητα του αμερικανικού δημοσίου να το εξυπηρετήσει με ευκολία τα επόμενα χρόνια. Οι ανησυχίες αυτές μεγαλώνουν κάθε φορά που ανεβαίνουν οι αποδόσεις των αμερικανικών ομολόγων.
Προχθές Τετάρτη, στην δημοπρασία ομολόγων 30ετούς διάρκειας, το επιτόκιο καθορίστηκε στο 5,046%, κατά το Bloomberg το υψηλότερο από το 2007. Κάτι ανάλογο έγινε και στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου οι αποδόσεις των δεκαετούς διάρκειας κρατικών ομολόγων βρέθηκαν την Τετάρτη κοντά στο υψηλότερο επίπεδο από το 2007, περίπου στο 5,10%. Παρόμοια είναι και η κατάσταση στην Ιαπωνία, όπου η απόδοση του 10ετούς ομολόγου βρίσκεται κοντά στο 2,63% που είναι το πιο ψηλό επίπεδο από το 1997.
Η άνοδος των αποδόσεων έχει βέβαια σχέση και με την άνοδο του πληθωρισμού η οποία έχει κάνει τους επενδυτές να αναμένουν πλέον αύξηση των επιτοκίων από πολλές κεντρικές τράπεζες στην προσπάθειά τους να τον τιθασεύσουν. Παρά την πολύ έντονη δραστηριότητα στον τομέα των εταιρικών ομολόγων, είναι και εκεί φανερό πως υπάρχουν αρκετές ανησυχίες. Σε χθεσινό άρθρο του Bloomberg είδαμε πως η Alphabet, μητρική εταιρεία της Google, έχει δανειστεί από τις διεθνείς αγορές περίπου 60 δισεκατομμύρια δολάρια από την αρχή του χρόνου και σκοπεύει να δανειστεί σύντομα και άλλα.
Το ενδιαφέρον εδώ δεν είναι πως οι εκδόσεις αυτές καλύφθηκαν με ευκολία, καθώς η οικονομική κατάσταση της εταιρείας είναι εξαιρετική, αλλά πως το μεγαλύτερο μέρος έγινε σε νομίσματα εκτός του δολαρίου ΗΠΑ. Διαβάζοντας το άρθρο καταλαβαίνουμε πως η εταιρεία επέλεξε να κινηθεί και εκτός ΗΠΑ και να απευθυνθεί σε μεγάλο βαθμό σε διεθνείς επενδυτές διότι φοβάται πως αν προσπαθήσει να δανειστεί μόνο σε δολάριο ΗΠΑ, η αγορά θα λυγίσει κάποια στιγμή καθώς και οι υπόλοιποι τεχνολογικοί κολοσσοί έχουν παρόμοια τεράστια προγράμματα έκδοσης ομολόγων.
Έτσι η Alphabet, η Amazon και οι υπόλοιπες εταιρείες του γκρουπ προσπαθούν να δανειστούν από όλο τον κόσμο προσπαθώντας να μην γονατίσουν την αμερικανική αγορά υπό το βάρος των πολλών εκατοντάδων δισεκατομμυρίων που πρόκειται να δανειστούν μόνο μέσα στο 2026. Αυτό όμως δημιουργεί τον κίνδυνο κορεσμού των υπόλοιπων διεθνών αγορών αν οι εκδόσεις συνεχιστούν για πολύ με την ίδια ένταση.
Επιστρέφοντας στην παγκόσμια οικονομία, οι κίνδυνοι είναι πολύ σαφείς. Η άνοδος του πληθωρισμού θα γίνει ακόμα πιο απειλητική όσο συνεχίζεται ο αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ μειώνοντας την καταναλωτική ζήτηση, πλήττοντας την κερδοφορία των επιχειρήσεων που βλέπουν το κόστος λειτουργίας τους να αυξάνεται και εν τέλει βάζοντας φρένο στην οικονομική ανάπτυξη.
Με την αγορά κρατικών ομολόγων να πιέζεται λόγω των υψηλών χρηματοδοτικών αναγκών του δημόσιου τομέα που είναι συνέπεια των υψηλών και ανερχόμενων ελλειμμάτων και την αγορά των εταιρικών να αρχίζει να ανησυχεί για τον μεγάλο όγκο των ομολόγων που εκδίδονται για την χρηματοδότηση των επενδύσεων στην Τεχνητή Νοημοσύνη, δεν είναι καθόλου δύσκολο να φανταστούμε μία ξαφνική άνοδο των αποδόσεών τους.
Αν συμβεί αυτό, οι συνέπειες θα είναι πολύ αρνητικές για την οικονομία, καθώς θα πληγούν ταυτόχρονα ο ιδιωτικός τομέας, σε ατομικό και εταιρικό επίπεδο, και ο δημόσιος. Θεωρητικά σε μία τέτοια περίπτωση απειλής για την οικονομική ανάπτυξη, οι κεντρικές τράπεζες θα μπορούσαν να παρέμβουν μειώνοντας τα επιτόκια αναφοράς για να τονώσουν την οικονομία.
Όμως με τον πληθωρισμό να βρίσκεται σε σαφή άνοδο, αυτό θα είναι σχεδόν αδύνατον και δεν αποκλείεται να συμβεί το ακριβώς αντίθετο. Με λίγα λόγια, δεν μπορούμε να αποκλείσουμε το ενδεχόμενο να φτάσουμε σε μία σχεδόν αδιέξοδη κατάσταση με τελικό θύμα την παγκόσμια οικονομία, τις επιχειρήσεις και τους πολίτες. Δεν ισχυριζόμαστε πως αυτό το είναι το πιθανότερο ενδεχόμενο, έχει όμως πραγματικές πιθανότητες πραγματοποίησης.
