H βούληση του Πεκίνου να αποδολαριοποιήσει την παγκόσμια οικονομία και να καταστήσει το κινεζικό γουάν το νέο παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα στη θέση του δολαρίου είναι δεδομένη. Βασιζόμενη στην αρχή, ότι όποιος κατέχει το πιο «ισχυρό» νόμισμα, στην πραγματικότητα ελέγχει και την παγκόσμια οικονομία.
Πόσο κοντά όμως βρίσκεται η Κίνα στην εκπλήρωση αυτού του στόχου; Μπορεί πράγματι το κινεζικό γουάν να γίνει κυρίαρχο αποθεματικό παγκόσμιο νόμισμα στη θέση του δολαρίου;
Στη διεθνή νομισματική οικονομική πρακτική, ένα νόμισμα αποκτά «καθεστώς αποθεματικού» όταν εκπληρώνει ταυτόχρονα τρεις λειτουργικότητες σε διεθνές επίπεδο.
Η πρώτη είναι να αποτελεί ένα μέσο συναλλαγής, δηλαδή να χρησιμοποιείται στο εμπόριο, στις πληρωμές και στις εκκαθαρίσεις των εμπορικών και επενδυτικών συναλλαγών.
Η δεύτερη είναι να αποτελεί μονάδα μέτρησης αξίας, στη διαδικασία της τιμολόγησης εμπορευμάτων και συμβολαίων, όπως για παράδειγμα του χρυσού, του πετρελαίου και άλλων βασικών εμπορευμάτων που διαπραγματεύονται ελεύθερα στις αγορές.
Και η τρίτη είναι να αποτελεί ένα μέσο διαφύλαξης αξίας, ή όπως είναι ο διεθνής όρος «store of value», στα χαρτοφυλάκια κεντρικών τραπεζών και θεσμικών επενδυτών.
Οι αριθμοί δίνουν τις αντίστοιχες απαντήσεις από μόνες τους.
Το μερίδιο του γουάν στα παγκόσμια επίσημα συναλλαγματικά αποθέματα, γνωστά και ως «allocated reserves» ανέρχεται σήμερα περίπου στο 3%. Ένα εξαιρετικό χαμηλό ποσοστό. Ειδικά έναντι του 60% που αντιστοιχεί στο δολάριο και του 20% του ευρώ. Και αυτός ο δείκτης υπογραμμίζει την βαθιά «υποεκπροσώπηση» του γουάν σε σχέση με το μέγεθος της κινεζικής οικονομίας. Η οποία είναι η δεύτερη μεγαλύτερη παγκοσμίως σε σχέση με το ΑΕΠ της, δηλαδή το Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν της. Βασική αιτία αυτής της στρέβλωσης είναι οι έλεγχοι της κίνησης κεφαλαίων που εφαρμόζει το Πεκίνο στα πλαίσια της «προστασίας» του νομίσματος της χώρας.
Βέβαια, το γουάν διαθέτει ήδη επίσημο θεσμικό καθεστώς μέσω της ένταξής του στο καλάθι SDR (Special Drawing Rights) του ΔΝΤ, με στάθμιση της τάξης του 12,28%. Η τρίτη μεγαλύτερη στάθμιση μετά το δολάριο και το ευρώ, αλλά ευρισκόμενη μπροστά από το ιαπωνικό γιεν. Ωστόσο, η θεσμική αναγνώριση από το ΔΝΤ δεν έχει μεταφραστεί σε αντίστοιχη υιοθέτηση από τους διαχειριστές αποθεματικών.
Στον δείκτη της διεθνούς χρήσης νομισμάτων μέσω του διεθνούς δικτύου μεταφοράς κεφαλαίου SWIFT (Society for Worldwide Interbank Financial Telecommunication), το μερίδιο του γουάν εμφανίζει αστάθεια. Η χρήση του είχε κορυφωθεί στο 2024 φτάνοντας στο 4,74% των μεταφορών κεφαλαίου για να υποχωρεί κάτω από το 3,00% μέσα στο πρώτο εξάμηνο του 2026. Αποδεικνύοντας ότι η τάση δεν είναι σταθερά ανοδική. Κάτι που αντικρούει τις πιο αισιόδοξες αφηγήσεις περί «ταχείας διεθνοποίησης» του γουάν, τουλάχιστον όσον αφορά τις κεφαλαιακές κινήσεις. Ωστόσο, το 30% του κινεζικού εμπορίου διακανονίζεται σε γουάν από μόλις 10% προ δεκαετίας, κυρίως μέσω διμερών συμφωνιών διακανονισμού, αλλά και του εναλλακτικού συστήματος πληρωμών CIPS (Cross-Border Interbank Payment System), που λειτουργεί ως υποκατάστατο του δυτικού SWIFT.
Στο τομέα της τιμολόγησης εμπορευμάτων και συμβολαίων, όπου το Πεκίνο αναμένει την πιο δυναμική παρέμβαση, σε γουάν διαπραγματεύονται κάποια λίγα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης πετρελαίου στη Σαγκάη, καθώς και λιθίου και σπάνιων γαιών στο Γκουγκτσάου. Μικρά βήματα μπροστά στον κινεζικό εθνικό στόχο για την αποδολαριοποίηση των παγκόσμιων αγορών εμπορευμάτων.
Για να καταστεί το γουάν πραγματικό παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα, η Κίνα θα πρέπει να «ανεχθεί» μεγαλύτερη μεταβλητότητα στις κεφαλαιακές ροές και ενδεχομένως τη δημιουργία εμπορικών ελλειμμάτων, ώστε να μπορεί να «εξάγει» γουάν στο εξωτερικό. Κάτι που έρχεται σε ευθεία σύγκρουση με τη μακροχρόνια προτεραιότητα του Πεκίνου που στοχεύει στη χρηματοπιστωτική σταθερότητα και στον αυστηρό έλεγχο της συναλλαγματικής ισοτιμίας. Με άλλα λόγια, για όσο χρονικό διάστημα η κινεζική ηγεσία αντιμετωπίζει τους ελέγχους κεφαλαίου όχι σαν ένα προσωρινό εμπόδιο ή στήριγμα που κάποτε θα αρθεί, αλλά σαν ακρογωνιαίο λίθο άσκησης πολιτικής τότε τα πράγματα για το γουάν θα παραμένουν δύσκολα.
Για να αποδεχθούν οι αγορές το κινεζικό γουάν ως το νέο παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα, είναι το Πεκίνο εκείνο που πρέπει να προσαρμοστεί και όχι το αντίθετο. Δεν θα μπουν οι αγορές στους κινεζικούς περιορισμούς, αλλά αντιθέτως το γουάν θα πρέπει να κινηθεί στη λογική της ελευθερίας.
Η επικρατούσα άποψη είναι ότι το γουάν δεν μπορεί να αναπτυχθεί ως διεθνές αποθεματικό νόμισμα χωρίς την πλήρη απελευθέρωση των κεφαλαιακών κινήσεων. Δηλαδή οι επενδυτές να μπορούν ελεύθερα να αγοράζουν και να πωλούν γουάν χωρίς κρατικούς περιορισμούς και παρεμβατισμούς. Αυτό στηρίζεται στο ιστορικό προηγούμενο της στερλίνας και του δολαρίου, που έγιναν ηγετικά διεθνή νομίσματα κινούμενα πάνω σε ελεύθερες και ανοιχτές αγορές, με βάθος και ρευστότητα.
Η έλλειψη ανοικτών αγορών ομολόγων και μετοχών αποτελεί επίσης σημαντικό ανασταλτικό παράγοντα. Στην Κίνα σήμερα δεν υπάρχει ανεπτυγμένη δευτερογενής αγορά κρατικού χρέους, συγκρίσιμη σε βάθος με την αγορά αμερικανικών Treasuries, ώστε οι θεσμικοί επενδυτές να μπορούν να εισέρχονται και να εξέρχονται από μεγάλες θέσεις χωρίς σημαντικό κόστος επίδρασης στις τιμές της αγοράς. Τα δε χρηματιστήρια παραμένουν όμηροι της αδιαφάνειας και της λογιστικής αλχημείας.
Το ελεύθερα διαπραγματεύσιμο γουάν, οι ανοικτές δευτερογενείς αγορές ομολόγων και μετοχών, που αποτελούν θεμέλια για τη συγκρότηση ενός ισχυρού διεθνούς αποθεματικού νομίσματος βρίσκονται έξω από τo DNA του Πεκίνου. Και για όσο καιρό αυτό δεν μεταβάλλεται, η ισχυροποίηση του γουάν και η ανάδειξη του σε διεθνές αποθεματικό νόμισμα θα παραμένει ένα σχέδιο στα χαρτιά, μέσα στα 15ετή πλάνα του Κομμουνιστικού Κόμματος Κίνας και τίποτα περισσότερο.
